I — Wyobraźnia
Twój umysł potrafi tworzyć ból. Może też tworzyć ulgę. Wyobraźnia jest wewnętrznym parasolem, który otwierasz nad sobą gdy na zewnątrz pada deszcz emocji. Nie usuwa go. Ale sprawia, że przetrwasz suchy.
W czym pomoże Ci ta technika?
Twój umysł jest teraz jak ekran, na którym wyświetla się film katastroficzny. Widzisz najgorsze scenariusze, twarze osób, które Cię zraniły, albo czujesz ciężar sytuacji, z której nie ma wyjścia. To napięcie sprawia, że Twoje ciało reaguje tak, jakby zagrożenie działo się tu i teraz.
Skoro Twoja wyobraźnia potrafi „produkować” ból, może też stać się narzędziem do produkcji ulgi.
Jak to działa?
💡 Kluczowa zasada
Buduj swoje bezpieczne miejsce wtedy, gdy jesteś spokojny. Nie próbuj go tworzyć w środku kryzysu. Trenuj to na spokojnie, wielokrotnie, tak aby w momencie gdy będziesz go potrzebował, będzie już gotowy i zapisany głęboko w Twoim umyśle.
Techniki które możesz użyć teraz
Zamknij oczy. Przywołaj miejsce, w którym czujesz się całkowicie bezpiecznie.
Może to być plaża z dzieciństwa, pokój u babci, a może szczyt góry, na którym nigdy nie byłeś.
Skup się na detalach: Jakiego koloru jest tam światło? Jaki zapach czujesz w powietrzu? Czy dotykasz stopami piasku, czy miękkiego dywanu? Pozwól, by to miejsce Cię otuliło.
Zobacz siebie radzącego sobie z tym kryzysem.
Zobacz siebie w tej trudnej chwili, w której jesteś teraz, ale spójrz na siebie jak na bohatera filmu, który radzi sobie doskonale.
Zobacz, jak oddychasz spokojnie, jak odmawiasz impulsywnemu działaniu, jak cierpliwie czekasz, aż emocja opadnie. Poczuj tę dumę i ulgę, która pojawia się „po wszystkim”.
Techniki dyfuzji i dystansowania
- Rura z wodą: Wyobraź sobie, że bolesne emocje po prostu wypływają z Ciebie i spływają w dół.
- Liście na strumieniu: Twoje myśli to liście płynące z nurtem. Patrzysz na nie, ale nie łapiesz ich.
- Napisy na piasku: Zobacz swoje myśli jako słowa zapisane na piasku. Fale powoli je zmywają.
Narzędzie: Pilot do Emocji
Najczęstsze pytania
Czym jest technika „Wyobraźnia” (Imagery) w ramach umiejętności IMPROVE?
Polega ona na celowej wizualizacji w myślach, która może służyć do odrywania uwagi, uspokajania, dodawania sobie odwagi i pewności siebie oraz uwydatniania nagród, które czekają nas w przyszłości.
Jaki jest główny cel tworzenia „bezpiecznego miejsca” w wyobraźni?
Celem jest stworzenie za pomocą fantazji sytuacji całkowicie innej od rzeczywistości, która jest bezpieczna, pogodna i godna zaufania, aby w chwilach poczucia zagrożenia móc się w niej ukryć przed wszystkim, co mogłoby nas skrzywdzić.
Kiedy jest najlepszy moment na opracowanie swojego wyimaginowanego "bezpiecznego miejsca"?
Należy budować i rozbudowywać swoje wyimaginowane schronienie wtedy, gdy jesteśmy spokojni i nie znajdujemy się w kryzysie. Dzięki temu, gdy uderzy silny stres, będziemy mieli już przygotowane i ugruntowane miejsce, do którego możemy od razu uciec.
Jakie szczegóły warto uwzględniać podczas budowania takiego schronienia?
Należy wyobrazić je sobie z jak największą ilością szczegółów, używając samych obrazów i wrażeń zamiast słów. Warto zwracać baczną uwagę na to, co tam widzimy, co czujemy, oraz precyzyjnie ustalić, jaki panuje tam wystrój i nastrój.
W jaki sposób wyobraźnia może pomóc w fizycznym odcięciu się od cierpienia?
W kryzysie można zwizualizować sobie, że bolesne, przykre emocje po prostu wypływają i spływają z nas w dół, na przykład w taki sam sposób, jak woda spływa z rynny.
Jak zastosować wyobraźnię do obserwowania myśli bez przywiązywania się do nich?
Można wyobrazić sobie, że siedzimy w polu i patrzymy, jak nasze dręczące myśli powoli odpływają na obłokach. Inną opcją jest wizualizacja, że siedzimy nad strumykiem i neutralnie obserwujemy myśli odpływające z nurtem na opadłych liściach.
Na czym polega technika „pokoju z dwojgiem drzwi”?
Jest to ćwiczenie dystansujące, w którym wyobrażamy sobie, że stoimy w pokoju wyposażonym w dwoje drzwi. Następnie obserwujemy, jak nasze myśli wchodzą jednymi drzwiami i płynnie wychodzą drugimi, nie zatrzymując się przy nas.
W jaki sposób „Wyobraźnia” wiąże się z umiejętnością radzenia sobie zawczasu (Cope Ahead)?
Aby przygotować się na nadchodzący kryzys, można najpierw napisać precyzyjny scenariusz skutecznego rozwiązania trudnej sytuacji bez jej pogarszania, a następnie wielokrotnie przećwiczyć krok po kroku ten rozwój wydarzeń w swojej wyobraźni.
Na co należy uważać podczas wyobrażania sobie radzenia sobie w stresującej sytuacji?
Nie należy wyobrażać sobie, że wszystko od początku idzie idealnie, bezbłędnie i bez najmniejszego wysiłku. Zamiast tego trzeba plastycznie wyobrazić sobie, że zmagamy się z dużymi trudnościami, ale ostatecznie dajemy radę i skutecznie stosujemy umiejętności.
Czy wyobraźnia może być użyta w odniesieniu do minionej przeszłości?
Tak, w swoich myślach możemy założyć, że mamy moc poprawienia konkretnego, przeszłego zdarzenia z naszego życia. Przećwiczamy wtedy w wyobraźni, co zrobilibyśmy inaczej i w jaki sposób odpowiedzieliby nam inni ludzie.
Jak wykorzystać wyobraźnię do budowania pozytywnych emocji i programowania sukcesu?
Można żywo wyobrazić sobie, że nasze sprawy układają się bardzo pomyślnie i doskonale radzimy sobie z obecnym problemem, tak że wszystko dobrze się kończy. Bardzo pomocne jest również wyobrażanie sobie, że właśnie urzeczywistnia się nasza najdziksza i najbardziej pozytywna fantazja.
W jaki sposób wyobraźnia może podnieść nasze morale w chwilach skrajnego zwątpienia?
W trudnym momencie możemy wyobrazić sobie sytuację, w której otrzymujemy szczerą pochwałę od osoby, której opinia jest dla nas niezwykle ważna, koncentrując się silnie na tym, co dokładnie ta osoba do nas mówi.
Jak wyobraźnia pomaga w dystansowaniu się do przytłaczających impulsów (np. do samookaleczeń)?
Gdy znosimy bardzo bolesną emocję lub silny, destrukcyjny impuls, możemy wyobrazić sobie, że odlatujemy wysoko w chmury. Pozwala to spojrzeć w dół na te uciążliwe impulsy z bezpiecznego, oddalonego i chłodnego miejsca.
Dlaczego wizualizowanie nowego zachowania pomaga wykształcić u nas zdrowy nawyk?
Badania dowodzą, że wizualizowanie w głowie danej czynności aktywuje wiele z tych samych rejonów mózgu, które pracują podczas jej rzeczywistego wykonywania. Wyobrażanie sobie wcielania w życie nowego, zdrowego zachowania znacząco ułatwia więc zerwanie ze starymi i szkodliwymi przyzwyczajeniami.
Czy podczas treningu wyobrażeniowego na przyszłe trudne sceny należy doprowadzać się do maksymalnego poziomu stresu?
Nie, podczas takich ćwiczeń należy kontynuować wyobrażanie sobie trudnej sceny tylko do momentu, aż emocje osiągną umiarkowane natężenie – czyli od czterech do sześciu punktów w dziesięciopunktowej skali. Następnie należy odciąć się od bolesnej wizji i świadomie ćwiczyć techniki relaksacji.
Czy obrazy mentalne tworzone w głowie w trakcie tych technik mogą wymknąć się spod kontroli i nas skrzywdzić?
Nie, proces ten jest bezpieczny i podczas psychoedukacji uczy się pacjentów, że te obrazy są pod ich całkowitą kontrolą. Pacjent może w każdej chwili, z własnej woli, modyfikować lub zmieniać swoje wyobrażeniowe doświadczenie.
Czym techniki wyobrażeniowe różnią się od zwykłej medytacji?
Techniki te w swoim przebiegu i formie przypominają bardziej "śnienie na jawie" niż klasyczną medytację. Jednak w przeciwieństwie do zwykłych marzeń, w wyobraźni terapeutycznej sterujemy naszymi obrazami całkowicie intencjonalnie i w mocno ustrukturyzowany sposób.
Jakie dodatkowe, drobne bodźce mogą wzmocnić skuteczność technik wyobrażeniowych?
Skuteczność uspokajających wyobrażeń mentalnych może zostać zauważalnie zwiększona poprzez celowe włączenie do ćwiczenia specyficznych bodźców zmysłowych wspierających odprężenie, takich jak na przykład określony zapach czy ulubiona, powolna muzyka.
Czy techniki wyobrażeniowe mogą pomóc osobom mającym problemy ze snem?
Tak, ustrukturyzowane korzystanie z wyobraźni w ciągu dnia może stanowić pomost do spokojniejszych snów. Wyniki badań wskazują, że dzięki odpowiednim technikom wyobrażeniowym można znacznie zmniejszyć u pacjentów częstość występowania koszmarów sennych.
Jak wykorzystać wyobraźnię, gdy odczuwamy silną potrzebę ruchu w celu obniżenia napięcia, ale uniemożliwia nam to sytuacja lub stan zdrowia?
W momentach, gdy otoczenie lub dolegliwości fizyczne nie pozwalają na prawdziwy ruch (co może aktywować stan zagrożenia), można zastosować technikę „ruchu wyobrażonego”. Pozwala to na mentalne, bezpieczne poruszanie się w przestrzeni i zastępcze czerpanie części korzyści płynących z aktywności fizycznej.