Wiesz, że nie powinieneś/aś tak reagować. I reagujesz. Wiesz, że to przesada — i czujesz, że nie możesz inaczej. Nagle jesteś w zupełnie innym stanie niż chwilę temu — i trudno powiedzieć co się właściwie stało. Terapia schematów nazywa to trybem. I opisuje, dlaczego tak się dzieje — i jak to zmienić.
Young i współpracownicy wyróżnili cztery główne obszary, w których porusza się nasza psychika. Kliknij w konkretny tryb, aby dowiedzieć się więcej o jego działaniu.
Dynamiczne stany "Ja", które zmieniają się w czasie.
Celem terapii jest wzmocnienie Grupy 4, aby mądrze zarządzała pozostałymi stanami.
Tryb schematu (ang. schema mode) to chwilowy stan emocjonalno-poznawczy (podobny do stanów umysłu w DBT), w którym dominuje jeden lub kilka aktywnych schematów. Young opisał tryby jako odpowiedź na pytanie: „Dlaczego ta sama osoba reaguje tak różnie w różnych sytuacjach?"
Podczas gdy schemat jest trwałym, głębokim przekonaniem o sobie i świecie (np. „Jestem niegodny/a miłości"), tryb jest tym, co się dzieje w konkretnym momencie gdy schemat jest aktywowany przez sytuację lub relację — zestawem emocji, myśli i zachowań, które automatycznie przejmują kontrolę.
Schemat to okulary, przez które patrzysz. Tryb to to, że nagle je zakładasz — i widzisz przez nie cały świat, zanim zdążysz się zorientować.
Jeffrey Young opracował koncepcję trybów w odpowiedzi na kliniczną obserwację: praca ze schematami jako statycznymi przekonaniami była skuteczna — ale nie tłumaczyła dramatycznych, szybkich zmian stanu emocjonalnego, szczególnie widocznych u osób z zaburzeniami osobowości.
Young zaczerpnął inspirację z:
Young i współpracownicy wyróżnili cztery główne grupy trybów, obejmujące łącznie ponad 10 specyficznych stanów.
Grupa 1
Stany, w których dominują emocje i potrzeby z dzieciństwa — ból, smutek, strach lub radość.
Grupa 2
Zinternalizowane głosy ważnych osób z przeszłości, które atakują lub wymagają.
Grupa 3
Mechanizmy radzenia sobie (walka, ucieczka, zamrożenie), które chronią przed bólem.
Grupa 4
Część dorosła, mądra i współczująca, która zarządza pozostałymi trybami.
Sygnały, że jesteś w trybie (a nie w neutralnym stanie bazowym):
Praca z trybami pozwala na interwencję „tu i teraz” — z tym, co dzieje się bezpośrednio w gabinecie.
Przejdź do huba zniekształceń poznawczych oraz do sprawdzania faktów i radykalnej akceptacji.
Każdy człowiek ma dostęp do wszystkich trybów — to nie są kategoryczne typy osobowości. W praktyce klinicznej pewne tryby są aktywowane częściej i intensywniej niż inne — zależnie od indywidualnej historii danej osoby.
Nie. Tryby w terapii schematów to normalne stany emocjonalne obecne u każdego. Dysocjacyjne Zaburzenie Tożsamości (DID) to odrębna diagnoza z pełną amnezją między stanami i trwałą fragmentacją tożsamości.
Disclaimer: Treści mają charakter edukacyjny. Nie zastępują indywidualnej konsultacji psychologicznej.
Telefony zaufania: Polska: 116 123 | Norwegia: 116 117 / 113