METODOLOGIA KORPUSU

Protokół metodologiczny i proces redakcyjny

Zasady doboru literatury, transparentne kryteria włączenia, ekstrakcja twierdzeń (Claims), procedury oceny ryzyka błędu oraz polityka niezależności.

Status epistemologiczny Research Explorer Research Explorer to kuratorowany zbiór opracowań i system śledzenia twierdzeń klinicznych (Claims Traceability) z zakresu CBT, DBT, ACT i psychoterapii cyfrowej/AI. Nie jest systematycznym przeglądem Cochrane całej światowej literatury ani automatyczną metaanalizą. Niski poziom pokrycia danego tematu w korpusie oznacza brak w naszym indeksie, a nie dowód braku dowodów w nauce.

700publikacji w korpusie

950zweryfikowanych źródeł

49kart formalnej oceny (RoB2 / AMSTAR-2 / ROBINS-I)

v2.4wersja protokołu (08.10.2026)

1. Cel korpusu i zakres tematyczny

Celem modułu Research Explorer jest ustrukturyzowanie i udostępnienie polskojęzycznemu odbiorcy (klinicystom, pacjentom, badaczom) precyzyjnej ścieżki śledzenia dowodów: twierdzenie kliniczne → dosłowny cytat dowodowy → lokalizacja w publikacji → identyfikator DOI/PubMed → ocena metodologiczna.

Interwencje objęte korpusem Terapia poznawczo-behawioralna (CBT), terapia dialektyczno-behawioralna (DBT), terapia akceptacji i zaangażowania (ACT), terapia skoncentrowana na współczuciu (CFT), terapia schematów (ST) oraz interwencje cyfrowe/AI oparte na tych paradygmatach.

Populacje kliniczne Osoby dorosłe, młodzież i grupy ze szczególnym profilem klinicznym (zaburzenia osobowości BPD, depresja, lęk, PTSD, ból przewlekły, onkologia, trudności regulacji emocji).

Punkty końcowe (Outcomes) Nasilenie objawów, funkcjonowanie psychospołeczne, wskaźniki samouszkodzeń i samobójczości, retencja/dropout w terapii, przymierze terapeutyczne oraz mechanizmy zmiany (mediatory).

Wykluczenia z zakresu Badania przedkliniczne na modelach zwierzęcych, wyłącznie farmakologiczne protokoły bez komponentu psychoterapii, niesprawdzalne doniesienia prasowe, publikacje bez formalnego procesu peer-review (chyba że wyraźnie oznaczone jako preprinty do celów monitoringu bieżącego).

2. Strategia przeszukiwania i kryteria selekcji

Dobór publikacji odbywa się w cyklu ciągłego monitoringu z wykorzystaniem międzynarodowych baz biomedycznych:

Bazy przeszukiwane: PubMed/MEDLINE, PsycINFO, Cochrane Central Register of Controlled Trials (CENTRAL), Web of Science, Embase oraz bezpośrednie kanały czasopism indeksowanych (m.in. Behaviour Research and Therapy, JAMA Psychiatry, The Lancet Psychiatry, Journal of Consulting and Clinical Psychology, npJ Digital Medicine).
Okres publikacji: Korpus koncentruje się na publikacjach najnowszych (ze szczególnym uwzględnieniem lat 2020–2026), przy jednoczesnym uwzględnieniu badań przełomowych i klasycznych (ang. landmark trials) dla poszczególnych nurtów.
Kryteria włączenia publikacji:
• Randomizowane badania kontrolowane (RCT),
• Systematyczne przeglądy i metaanalizy (SR/MA),
• Prospektywne badania kohortowe i naturalistyczne w warunkach ambulatoryjnych,
• Badania jakościowe spełniające standardy COREQ/CASP,
• Oficjalne wytyczne towarzystw naukowych (np. NICE, APA).
Kryteria wykluczenia: Brak opisu procedury interwencji, brak podanych parametrów próby (N), brak możliwości jednoznacznego powiązania ze źródłem pierwotnym przez DOI lub PMID, zdublowane rekordy w bazach.

3. Ekstrakcja danych i śledzenie twierdzeń (Claims Traceability)

Każdy artykuł włączony do katalogu poddawany jest standaryzowanej dekonstrukcji analitycznej na atomowe twierdzenia (ang. Claims):

FACT (Dowód empiryczny) — fakt zaraportowany bezpośrednio w badaniu źródłowym (wartość liczbowa, wielkość próby, estymator SMD/OR, poziom istotności, raportowany kierunek zmiany). Każdy fakt posiada przypisany dosłowny cytat (ang. evidence excerpt) oraz dokładną lokalizację w sekcji artykułu (np. Results, Table 2).

INTERPRETATION (Interpretacja autorów) — uogólnienie lub wniosek logiczny wysnuty przez autorów pracy pierwotnej w sekcji dyskusji; wyraźnie oddzielony od surowych faktów.

UNCERTAINTY / LIMITATION (Granica dowodu) — ograniczenia metodologiczne, mała wielkość próby, brak zaślepienia lub brak możliwości ekstrapolacji wyników poza badaną grupę.

COMMENT (Komentarz redakcyjny) — kontekst metodyczny dodany przez redakcję Psychoterapia.no w celu ułatwienia interpretacji klinicznej.

4. Procedura krytycznej oceny metodologicznej (Critical Appraisal)

System odrzuca automatyczne „zgadywanie” ryzyka błędu przez algorytmy językowe. Formalne oceny metodologiczne są sporządzane wyłącznie przez przeszkolonych ewaluatorów redakcji i zapisywane w niezmiennej strukturze data/appraisals/*.json.

Randomizowane próby (RCT) Oceniane narzędziem Cochrane RoB 2 w 5 domenach: (1) proces randomizacji, (2) odchylenia od zamierzonych interwencji, (3) brakujące dane, (4) pomiar wyniku, (5) selekcja raportowanego wyniku.

Metaanalizy i przeglądy Oceniane narzędziem AMSTAR-2 w oparciu o 16 pytań kontrolnych, z kluczowym naciskiem na 7 domen krytycznych (rejestracja protokołu, wyczerpujące wyszukiwanie, uzasadnienie wykluczeń, ocena RoB, metody syntezy, błąd publikacyjny).

Badania obserwacyjne Oceniane narzędziem ROBINS-I (7 domen) z uwzględnieniem czynników zakłócających (confounding) i błędu selekcji.

Kolejka priorytetowa Oceny uzupełniane są priorytetowo dla publikacji stanowiących filary w Syntezie dowodów i Mapie argumentów. Pozostałe badania posiadają status „Nie oceniono / W kolejce”, prezentując wyłącznie fakty zgłoszone przez autorów.

5. Sieć semantyczna, cytowania (OpenAlex/Crossref) i rejestr pochodzenia (Provenance)

Aby wyeliminować ryzyko izolacji pojedynczych doniesień, system automatycznie konstruuje relacyjną sieć wiedzy (Semantic & Citation Network) w oparciu o otwarte standardy ontologiczne W3C (OWL/RDF):

Współcytowania (Co-citation) i sprzężenia bibliograficzne (Bibliographic Coupling): Identyfikacja prac powiązanych wspólnymi referencjami i cytowaniami w rejestrach OpenAlex, Semantic Scholar i Crossref.
Podobieństwo semantyczne (Cosine Similarity): Analiza wektorowa tytułów, abstraktów, nurtów i punktów końcowych (outcomes) umożliwiająca wykrywanie powiązanych prac niezależnie od różnic w słownictwie.
Panel „Skąd pochodzi” (Provenance): Każda publikacja posiada jawnie udokumentowany status resolucji DOI, obecności w PubMed/NLM, repozytorium PubMed Central (PMC) oraz status licencji Open Access (Gold / Green / Hybrid / Closed).
Interoperacyjność RDF/OWL: Model wiedzy jest w pełni sformalizowany w pliku ontologii data/ontology/research-explorer.ttl pod prefiksem https://psychoterapia.no/ontology#.

6. Niezależność redakcyjna, brak konfliktów interesów i wersjonowanie

Niezależność: Moduł Research Explorer jest niezależnym projektem edukacyjno-naukowym serwisu Psychoterapia.no. Nie pobiera wynagrodzenia od autorów badań, wydawnictw komercyjnych ani producentów aplikacji cyfrowych za indeksowanie publikacji.
Podpis instytucjonalny: Zgodnie ze standardem serwisu, opracowania oraz formalne karty ocen są firmowane podpisem instytucjonalnym Redakcja Psychoterapia.no po weryfikacji merytorycznej.
Wersjonowanie i cykl aktualizacji: Korpus jest indeksowany w trybie ciągłym. Rewizje protokołu oznaczane są numerem wersji (obecnie v3.0, aktualizacja: październik 2026). Wszystkie wygenerowane pliki i indeksy zachowują pełną spójność ze schematami JSON.

Protokół ma charakter publicznego dokumentu otwartego. Wszelkie uwagi metodologiczne można zgłaszać bezpośrednio do redakcji serwisu Psychoterapia.no.