Model psychologiczny · Psychiatria · Klasyfikacja

Zaburzenia myślenia

Wielopoziomowa klasyfikacja psychiatryczna zaburzeń myślenia. Zastrzeżenie: Materiał ma charakter wyłącznie psychoedukacyjny i nie stanowi diagnozy.

Uwaga: Prezentowany podział ma charakter wyłącznie akademicki i poglądowy. Nie zastępuje profesjonalnej diagnozy psychiatrycznej.

Klasyfikacja Zaburzeń Myślenia (ICD-11 / DSM-5-TR)

Zaburzenia myślenia
↓ Podział główny
Zaburzenie treści myślenia Dotyczą tematów, przekonań i sądów
Zaburzenie formy myślenia Dotyczą struktury, tempa i logiki wypowiedzi
↓ Podgrupy treści
Myśli nadwartościowe Silne, dominujące przekonania o dużym ładunku emocjonalnym, ale bez ustrukturyzowania urojeniowego.
Urojenia Fałszywe, chorobowe sądy niepodatne na korektę, niezgodne z realiami kulturowymi.
Automatyzmy psychiczne Poczucie utraty kontroli nad myślami, wrażenie ich nasyłania lub odsłaniania.
Myśli natrętne Obsesje – uporczywe, narzucające się myśli przeżywane jako obce i niechciane.
↓ Podgrupy formalne
Zaburzenia toku myślenia Nieprawidłowości tempa i drożności: zahamowanie, natłok, otępienie lub gonitwa myśli.
Zaburzenia funkcji myślenia Rozbicie logiczne: myślenie nielogiczne, rezonerstwo, niespójność (schizofazja).

Co ten model pokazuje?

Model ten przedstawia klasyczną, kliniczną taksonomię zaburzeń procesów myślenia stosowaną w psychopatologii i psychiatrii. Zamiast płaskiego opisu, dzieli zaburzenia na dwa główne pnie diagnostyczne: zaburzenia treści (co myślimy) oraz zaburzenia formy (jak myślimy).

Jak czytać model?

  • Zaburzenia treści myślenia: Odnoszą się do zaburzonej interpretacji rzeczywistości i powstawania nieprawidłowych sądów, takich jak urojenia czy natręctwa (obsesje).
  • Zaburzenia formy myślenia: Dotyczą dynamiki i struktury myślenia. Obejmują zarówno tok myślenia (np. spowolnienie lub gonitwę myśli w epizodach afektywnych), jak i funkcję (rozpad logicznego kojarzenia faktów).

Punkty interwencji (Gdzie pomaga psychoterapia / farmakoterapia?)

Zaburzenia myślenia w zależności od ich charakteru wymagają odmiennych podejść klinicznych:

  • Farmakoterapia: Jest leczeniem pierwszego wyboru w przypadku urojeń i automatyzmów psychicznych o podłożu psychotycznym (neuroleptyki).
  • CBT (Terapia poznawczo-behawioralna): Wykazuje wysoką skuteczność w pracy z myślami natrętnymi (protokół ERP – ekspozycji z powstrzymaniem reakcji) oraz w łagodnej restrukturyzacji myśli nadwartościowych.

Powiązane protokoły

Protokół: Zniekształcenia poznawcze Model myśli automatycznych Model zniekształceń poznawczych

Bibliografia

  • [1] World Health Organization (2019). International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems (11th Revision). WHO, ICD-11.
  • [2] Sadock, B. J., Sadock, V. A., & Ruiz, P. (2017). Kaplan and Sadock's Comprehensive Textbook of Psychiatry (10th Edition). Wolters Kluwer, T. 1-2.
  • [3] Bilikiewicz, A. (red.) (2002). Psychiatria: Podręcznik dla studentów medycyny. Wydawnictwo Medyczne Urban & Partner, Wydanie II.