Model Schematów Younga: 18 Wczesnych Nieadaptacyjnych Schematów
Ujęcie kliniczne Jeffreya Younga opisujące trwałe, samoniszczące wzorce poznawczo-emocjonalne powstałe we wczesnym dzieciństwie w wyniku niezaspokojenia podstawowych potrzeb emocjonalnych.
Zasada Epistemiczna Psychoterapia.no: Należy rozróżnić pierwotny kliniczny kanon 18 schematów i 5 domen Younga od późniejszych empirycznych badań psychometrycznych (np. analizy czynnikowe kwestionariusza YSQ), które nie zawsze idealnie replikują pięciodomenową strukturę (w wielu badaniach replikuje się model 4-czynnikowy). Ponadto sekwencja „niezaspokojone potrzeby → utrwalony schemat → wyzwolony tryb” jest użytecznym modelem konceptualizacji klinicznej, a nie bezwyjątkowym, liniowo deterministycznym łańcuchem przyczynowym.
Współczesna ewaluacja psychometryczna: Model 18 schematów i 5 domen pozostaje podstawową mapą kliniczną terapii schematów. Jednak współczesne badania psychometryczne wskazują, że liczba i granice domen mogą zależeć od wersji YSQ, badanej próby oraz przyjętego modelu statystycznego; dlatego domeny najlepiej traktować jako użyteczną organizację kliniczną, a nie jako ostateczny, niezmienny wynik analizy czynnikowej. Część badań czynnikowych wskazuje na model czterodomenowy, m.in. przez połączenie domen Nakierowanie na Innych i Nadmierna Czujność w obszar nadmiernej odpowiedzialności i standardów.
Architektura 5 Domen Potrzeb i 18 Schematów (Young)
Poniższa mapa przedstawia układ pięciu domen wyrosłych z fundamentalnych potrzeb rozwojowych dziecka.
Wykaz 18 Wczesnych Nieadaptacyjnych Schematów w 5 Domenach
Domena I: Rozłączenie i Odrzucenie (Disconnection & Rejection)
Domena II: Osłabiona Autonomia i Brak Dokonań (Impaired Autonomy & Performance)
Domena III: Uszkodzone Granice (Impaired Limits)
Domena IV: Nakierowanie na Innych (Other-Directedness)
Domena V: Nadmierna Czujność i Zahamowanie (Overvigilance & Inhibition)
Powiązania z Monografią i Innymi Modelami
Model Trybów Schematów →
Dynamiczne stany Ja, tryby dziecięce, rodzicielskie, radzenia sobie i Zdrowy Dorosły.
Monografia: Mechanizmy i Schematy →
Ramy teoretyczne schematów poznawczo-afektywnych i przetwarzania informacji.
Teorie Relacji z Obiektem →
Wczesnodziecięce diady relacyjne leżące u podłoża powstawania schematów.
Wielka Piątka (OCEAN) →
Porównanie wymiarów cech normalnych z klinicznymi wczesnymi schematami.
Bibliografia i evidence
- [Źródło główne] Young, J. E., Klosko, J. S., Weishaar, M. E. (2003). Schema Therapy: A Practitioner's Guide. Guilford Press, New York. MANUAL VERIFIED
Status: manual_verified. - [Źródło wspierające] Bach, B., Lockwood, G., Young, J. E. (2018). A new look at the schema therapy model: Organization and role of early maladaptive schemas. Cognitive Behaviour Therapy, 47(4), 328–349. DOI: 10.1080/16506073.2017.1410566
Status: manual_verified.
Status bibliografii strony: zweryfikowana. Status rekordu źródłowego nie potwierdza kompletności całej bibliografii.
Opis ma charakter psychoedukacyjny i nie jest diagnozą ani indywidualną oceną kliniczną.