Co ten model pokazuje?
Etiologiczny model Barlowa (2002) ilustruje, w jaki sposób rozwija się fobia społeczna zgodnie z teorią potrójnej podatności (Triple Vulnerability Theory). Zamiast upraszczać fobię społeczną do jednego przykrego wspomnienia z dzieciństwa, Barlow pokazuje zbieg trzech elementów: uwarunkowania genetycznego, wczesnodziecięcych przekonań o nieprzewidywalności świata oraz konkretnych stresujących doświadczeń społecznych (tzw. alarmów).
Jak czytać pętlę?
- Splot podatności: Posiadanie podatności biologicznej (2) oraz uogólnionej psychologicznej (1) ułatwia negatywną interpretację stresorów życiowych (3).
- Rola alarmów: Stresory (3) oraz bezpośrednie doświadczenia (4) aktywują jeden z trzech scenariuszy: brak alarmu (poczucie braku umiejętności), fałszywy alarm (panika) lub faktyczny alarm (doświadczenie upokorzenia). Te alarmy konsolidują się w wyuczony lęk społeczny (8).
- Konsekwencje poznawcze: Wyuczone reakcje tworzą uprzedzenia poznawcze (9) (np. myślenie, że każdy patrzy na moje ręce), co z kolei nasila interpretację stresorów (pętla zwrotna 9 -> 3). Zwieńczeniem procesu jest specyficzna podatność (10) i pełna fobia społeczna (11).
Punkty interwencji (Gdzie pomaga CBT?)
Model potrójnej podatności wyznacza jasne cele terapeutyczne w nurcie poznawczo-behawioralnym:
- Ekspozycje społeczne (wygaszanie wyuczonego alarmu): Systematyczne wchodzenie w sytuacje budzące lęk bez zachowań zabezpieczających w celu osłabienia wyuczonego alarmu (8).
- Restrukturyzacja poznawcza (podważanie podatności): Kwestionowanie uogólnionego poczucia bezradności (1) oraz specyficznych przekonań, że opinia innych osób decyduje o wartości człowieka (10).
- Trening kompetencji społecznych: Adresuje punkt „brak alarmu” (5) – pomaga wyeliminować deficyty behawioralne u osób, które faktycznie nie miały szansy wykształcić sprawności interpersonalnych.