CBT · Zaburzenia Lękowe · Lęk Antycypacyjny

Model lęku antycypacyjnego (Barlow, 2002)

Model wyjaśniający, jak postrzeganie braku kontroli, wewnętrzna czujność i błędne interpretacje pobudzenia somatycznego napędzają lęk antycypacyjny. Zastrzeżenie: Materiał ma charakter wyłącznie psychoedukacyjny.

Pętla Lęku Antycypacyjnego (Anxious Apprehension) Barlowa

1. Niepokojące sygnały / kontekst sytuacyjny Sygnały z otoczenia lub niespodziewane pobudzenie fizjologiczne
↓
2. Reakcja negatywna (poczucie braku kontroli) Poczucie nieprzewidywalności, biologiczne i poznawcze pobudzenie
↓
3. Przeniesienie uwagi do wewnątrz Nadmierna samokontrola i monitorowanie reakcji cielesnych
4. Wzrost pobudzenia autonomicznego Nasilenie bicia serca, spłycenie oddechu w reakcji na monitorowanie
↓
5. Intensyfikacja lęku Przejście w stan wysokiego niepokoju i zaabsorbowania lękiem
↓
6. Nadmierna czujność i błędy poznawcze Zniekształcenia poznawcze, wybiórczość uwagi na bodźce lękowe
↓
7. Spadek wydajności i koncentracji Niemożność skupienia się na bieżącym zadaniu przez zaabsorbowanie lękiem
8. Strategie radzenia sobie (nieadaptacyjne) Sposoby regulowania napięcia podejmowane przez pacjenta
↓
9. Unikanie sytuacyjne i poznawcze Ucieczka przed sytuacjami wzmagającymi lęk
10. Chroniczne zamartwianie się Ucieczka poznawcza przed silnym afektem w analizowanie zagrożeń

Co ten model pokazuje?

Model lęku antycypacyjnego (ang. anxious apprehension) Davida Barlowa (2002) wyjaśnia lęk nie jako chwilową emocję, lecz jako dynamiczny stan samopodtrzymujący się. Rdzeniem modelu jest przekonanie o braku kontroli i nieprzewidywalności zdarzeń, co wyzwala przeniesienie uwagi do wewnątrz (samomonitorowanie). Powoduje to fizjologiczną pętlę sprzężenia zwrotnego, która drastycznie wzmacnia lęk i wymusza stosowanie zachowań zabezpieczających.

Jak czytać pętlę?

  • Od sygnału do czujności: Pojawienie się sygnału (1) uruchamia poczucie braku kontroli (2). Zamiast reagować na otoczenie, osoba skupia się na swoim ciele (3). Wywołuje to realny skok tętna i napięcia (4), co drastycznie nasila lęk (5).
  • Pętla paniki: Intensyfikacja lęku (5) bezpośrednio sprzęga się z poczuciem braku kontroli (5 -> 2), tworząc wewnętrzny akcelerator niepokoju.
  • Rzutowanie na działanie: Nadmierna czujność (6) odciąga zasoby uwagi od rzeczywistego działania, prowadząc do spadku wydajności (7), co potwierdza pierwotną bezradność (7 -> 2). Równocześnie próby radzenia sobie (8) kończą się unikaniem (9) i zamartwianiem się (10).

Punkty interwencji (Gdzie pomaga CBT?)

Terapia poznawczo-behawioralna rozbija tę spiralę lęku poprzez:

  • Trening przekierowywania uwagi: Nauka wychodzenia z pułapki samomonitorowania (3) i powrotu do uważności na zadaniu.
  • Ekspozycję interoceptywną: Celowe wywoływanie objawów somatycznych (np. poprzez hiperwentylację) w celu oswajania pobudzenia (4) i zmiany przekonania o braku kontroli (2).
  • Blokowanie unikania i zamartwiania się: Eliminowanie zachowań zabezpieczających (9, 10), co pozwala doświadczyć, że lęk naturalnie opada bez ucieczki.

Zasoby powiązane

Protokół: Lęk Paniczny Protokół: Zamartwianie się i Ruminacje Model rozwoju fobii społecznej Barlowa Model błędnego koła lęku

Bibliografia (Evidence Layer)

  • [Primary Source] Barlow, D. H. (2002). Anxiety and Its Disorders: The Nature and Treatment of Anxiety and Panic. Guilford Press. PARTIAL / EDITION MISMATCH
  • Zasoby dodatkowe:
  • [+] Barlow, D. H., & Craske, M. G. (2006). Mastery of Your Anxiety and Panic: Workbook.