Co ten model pokazuje?
Model Rapee-Heimberga (1997) opisuje, jak u osób cierpiących na fobię społeczną wejście w sytuację społeczną (lub samo jej antycypowanie) wyzwala poznawczą pętlę sprzężenia zwrotnego. Kluczowym elementem modelu jest przekonanie, że publiczność ocenia nas krytycznie, co natychmiastowo dzieli naszą uwagę na monitorowanie zewnętrznych zagrożeń (sygnałów odrzucenia) i generowanie wysoce negatywnej umysłowej reprezentacji samego siebie z perspektywy zewnętrznego obserwatora.
Jak czytać pętlę?
- Podwójne skupienie uwagi: Osoba kieruje uwagę do wewnątrz (wsłuchuje się w drżenie głosu, tętno) oraz na zewnątrz, selektywnie wyszukując w mimice publiczności oznak znudzenia lub dezaprobaty.
- Porównanie ze standardem: Umysłowy obraz samego siebie (często przesadzony, np. „wyglądam na skrajnie przerażonego”) jest zestawiany z nierealistycznym standardem perfekcji, jaki według pacjenta narzuca otoczenie.
- Symptomy lęku: Przekonanie o nieuchronnej porażce wizerunkowej manifestuje się objawami behawioralnymi, poznawczymi i somatycznymi, które z kolei stanowią nowe „dowody” potwierdzające negatywny obraz siebie (pętla zwrotna).
Punkty interwencji (Gdzie pomaga CBT?)
Główne kierunki pracy terapeutycznej w tym modelu obejmują:
- Trening skupiania uwagi (ATT): Nauka przekierowywania uwagi z wewnętrznych objawów i własnych wyobrażeń na rzeczywistą, obiektywną sytuację zewnętrzną.
- Praca z umysłową reprezentacją "ja": Podważanie negatywnych obrazów samego siebie za pomocą technik wideo-feedbacku (nagrywanie zachowania pacjenta w celu zweryfikowania, czy rzeczywiście objawy lęku są tak widoczne, jak mu się wydaje).
- Eksperymenty behawioralne: Sprawdzanie w praktyce katastroficznych założeń dotyczących reakcji publiczności oraz stopniowe rezygnowanie z tzw. zachowań zabezpieczających (np. unikania kontaktu wzrokowego).