Co ten model pokazuje?
Model Shafran ukazuje perfekcjonizm kliniczny jako pętlę podtrzymywaną przez ocenianie swojej wartości niemal wyłącznie na podstawie dążenia do wysokich, nierealistycznych standardów i/lub ich osiągania. Zamiast cieszyć się z sukcesu, osoby doświadczające perfekcjonizmu natychmiast dewaluują swoje osiągnięcia lub w przypadku pomyłki, wpadają w spiralę surowej samokrytyki.
Jak czytać pętlę?
- Zawsze jest za mało: Chwilowe osiągnięcie celu nie kończy problemu, a jedynie prowadzi do stwierdzenia, że „poprzeczka była zawieszona zbyt nisko”.
- Samokrytyka po porażce: Niezrealizowanie zadania nakręca falę wyrzutów sumienia i wstydu.
- Unikanie: Z powodu lęku przed niespełnieniem oczekiwań dochodzi do prokrastynacji i unikania wyzwań, co zmniejsza napięcie krótkoterminowo, lecz wzmacnia poczucie porażki na dłuższą metę.
Gdzie może pomóc CBT / CFT / ACT?
Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) pracuje nad rozluźnieniem sztywnych standardów oraz restrukturyzacją uprzedzeń poznawczych (np. myślenia czarno-białego). Z kolei podejścia oparte na współczuciu (CFT) oraz ACT pomagają w obszarze samokrytyki oraz przesuwania centrum własnej wartości na obszary poza samym "wynikiem" (np. relacje, zdrowie, hobby), co nazywamy klaryfikacją wartości.