DBT w Psychiatrii Sądowej i Więziennictwie (DBT-Forensic)
D. Zastosowanie w Określonej Populacji • Robin A. McCann, Elizabeth M. Ball, Andre Ivanoff (2000, 2007)
Kompleksowa analiza adaptacji DBT w zakładach karnych i szpitalach sądowych: model CMHIP, redukcja tożsamości przestępczej, Crime Review Group, deeskalacja agresji i zapobieganie recydywie.
1. Definicja i ramy konceptualne: specyfika pracy terapeutycznej w warunkach izolacji sądowej
Adaptacja terapii dialektyczno-behawioralnej w psychiatrii sądowej i więziennictwie (DBT-Forensic lub Correctional DBT) to wyspecjalizowany system oddziaływań kliniczno-resocjalizacyjnych, stworzony w celu leczenia pacjentów i osadzonych z ciężką dysregulacją emocjonalną, cechami osobowości z pogranicza (BPD), antyspołecznej (ASPD) oraz historią ciężkich przestępstw z użyciem przemocy.
Warunki izolacji penitencjarnej i szpitali psychiatrycznych o wzmocnionym zabezpieczeniu (Forensic Inpatient Units) tworzą skrajnie specyficzny kontekst kliniczny. Z jednej strony środowisko więzienne jest z natury silnie unieważniające, oparte na hierarchii siły i podejrzliwości; z drugiej strony pacjenci sądowi nie zgłaszają się na terapię dobrowolnie, lecz przebywają na oddziałach z postanowienia sądu (jako niepoczytalni sprawcy czynów zabronionych lub skazani odbywający wieloletnie kary pozbawienia wolności). DBT-Forensic stanowi pomost między wymogami bezpieczeństwa publicznego a podmiotową, rygorystyczną pracą behawioralną nad redukcją agresji.
2. Geneza historyczna i model CMHIP w Pueblo (Robin McCann, Elizabeth Ball, Andre Ivanoff)
Pionierski i najbardziej wpływowy na świecie model adaptacji sądowej powstał w połowie lat 90. XX wieku w Colorado Mental Health Institute at Pueblo (CMHIP) w Stanach Zjednoczonych. Zespół w składzie: dr Robin A. McCann, Elizabeth M. Ball oraz prof. Andre Ivanoff z Columbia University podjął wyzwanie wdrożenia pełnego programu DBT na oddziałach dla dorosłych sprawców przestępstw z użyciem przemocy, uniewinnionych ze względu na niepoczytalność (McCann, Ball, & Ivanoff, 2000).
W CMHIP wykazano, że tradycyjne podejścia psychodynamiczne czy wglądowe były w tej populacji nieskuteczne, a nierzadko wręcz "kryminogenne" (pacjenci wykorzystywali wgląd do usprawiedliwiania kolejnych manipulacji). Zastosowanie dialektyki, twardej analizy behawioralnej łańcucha przestępstwa oraz ustrukturyzowanego treningu umiejętności przyniosło radykalną redukcję przemocy na oddziałach, dając początek międzynarodowemu ruchowi Correctional DBT.
3. Rozszerzenie teorii biospołecznej: agresja, przemoc i przestępczość jako regulacja afektu
W DBT-Forensic teoria biospołeczna Marshy Linehan zostaje strategicznie rozszerzona na zachowania przestępcze i agresywne:
W klasycznej DBT samookaleczenia są rozumiane jako nieadaptacyjna próba redukcji wewnętrznego napięcia emocjonalnego. W modelu sądowym akty przemocy fizycznej, groźby, niszczenie mienia, oszustwa i łamanie regulaminu są konceptualizowane dokładnie w ten sam sposób: jako wyuczone, instrumentalne lub afektywne strategie modulacji nieznośnego wzbudzenia, wstydu, bezsilności lub lęku. Przemoc daje sprawcy natychmiastowe poczucie kontroli i obniża pobudzenie fizjologiczne, lecz generuje katastrofalne skutki prawne i społeczne.
4. Podwójna diagnoza i nakładanie się fenotypów: BPD, antyspołeczność (ASPD) i psychopatia
Populacja penitencjarna charakteryzuje się ogromnym rozpowszechnieniem zaburzeń osobowości. Szacunki wskazują, że osobowość antyspołeczna (ASPD) występuje u 27–65% osadzonych mężczyzn i 12–65% kobiet, przy czym u ogromnego odsetka współistnieją pełne kryteria BPD, uzależnienia od substancji (SUD) oraz cechy psychopatii (mierzone skalą PCL-R Hare'a).
Przez dziesięciolecia psychopatia była uznawana za absolutne przeciwskazanie do psychoterapii. DBT-Forensic przełamuje ten nihilizm terapeutyczny: nie obiecuje "wygenerowania empatii od zera", lecz uczy sprawców kalkulacji behawioralnej – wykazuje, że agresja i łamanie prawa przynoszą w długiej perspektywie stratę (kolejne wyroki, izolacja penitencjarna), a stosowanie umiejętności interpersonalnych (DEAR MAN) pozwala osiągać cele życiowe w sposób legalny i bezpieczny.
5. Zmodyfikowana hierarchia celów: redukcja tożsamości kryminalnej i postawa obywatelska
Hierarchia celów terapeutycznych w modelu CMHIP została zmodyfikowana, aby precyzyjnie zaadresować specyfikę kryminogenną:
- Poziom 1: Zachowania zagrażające życiu: Samobójstwa, samookaleczenia oraz bezpośrednie ataki fizyczne na życie personelu lub współwięźniów.
- Poziom 2: Zachowania kolidujące z terapią i bezpieczeństwem oddziału: Przemyt grypsów, handel lekami, odmowa udziału w sesjach, groźby pod adresem terapeutów, manipulacje personelem (rozszczepianie zespołu).
- Poziom 3 (Cele specyficzne dla Forensic DBT):
- Zmniejszenie identyfikowania się ze światem przestępczym: Eliminacja przestępczych schematów poznawczych (postawa ofiary losu, przekonanie "silniejszy ma rację", alienacja społeczna).
- Rozwijanie postawy obywatelskiej (Citizenship): Odbudowa poczucia przynależności do społeczeństwa, szacunku dla prawa i zadośćuczynienia za popełnione krzywdy.
- Poziom 4: Nabywanie umiejętności adaptacyjnych i zapobieganie recydywie.
6. Adaptacje modułów umiejętności pod kątem niewrażliwości emocjonalnej i manipulacji
Dydaktyka umiejętności w zakładach karnych wymaga rezygnacji z infantylnych przykładów i dostosowania języka do realiów penitencjarnych:
- Uważność (Mindfulness): Zamiast medytacji nad oddechem pacjenci ćwiczą uważność bodźców wyzwalających agresję (spojrzenie innego więźnia, ton głosu strażnika) oraz odróżnianie faktów od interpretacji ("To, że ktoś na mnie spojrzał, nie oznacza, że planuje atak").
- Tolerancja Dystresu: Nacisk na umiejętności STOP i TIP jako narzędzia uniknięcia "karceru" (izolacji dyscyplinarnej). Umiejętność wycofania się w momencie prowokacji jest redefiniowana nie jako słabość, lecz jako przejaw najwyższej siły i sprytu strategicznego.
- Weryfikacja opanowania umiejętności: Ze względu na częste zjawisko symulacji i deklaratywności, opanowanie materiału w CMHIP weryfikuje się za pomocą pisemnych egzaminów oraz obowiązkowych testów z odgrywania ról w warunkach symulowanej prowokacji.
7. Crime Review Group (Grupa Analizy Przestępstw): dekonstrukcja mechanizmów przemocy
Unikalną innowacją wprowadzoną w modelu CMHIP przez Elizabeth M. Ball (2004) jest Grupa Analizy Przestępstw (Crime Review Group). Jest to 90-minutowa cotygodniowa grupa zaawansowana, przeznaczona dla pacjentów, którzy opanowali podstawowe umiejętności DBT:
Uczestnicy dokonują publicznej, mikroskopijnej analizy łańcuchowej przestępstwa, za które zostali skazani (lub innych ciężkich aktów przemocy z przeszłości). Wykorzystuje się nagrania wideo z odgrywania ról, w których pacjent rekonstruuje momenty krytyczne i uczy się punktów zwrotnych, w których mógł podjąć inną decyzję. Grupa kończy się opracowaniem indywidualnego, pisemnego Planu Zapobiegania Recydywie Przemocy (Relapse Prevention Plan), weryfikowanego przed komisjami sądowymi decydującymi o warunkowym zwolnieniu.
8. Praca z oporem i motywacją w warunkach leczenia przymusowego (Mandated Treatment)
W warunkach sądowych jednym z największych wyzwań jest brak wyjściowej motywacji wewnętrznej. Pacjenci traktują terapię jako opresję ze strony systemu lub uczestniczą w niej wyłącznie "dla dobrych papierów do sądu".
DBT-Forensic stosuje wyrafinowane strategie zaangażowania (Commitment Strategies):
- Adwokat Diabła: Terapeuta konfrontuje deklaratywną zgodę pacjenta ("Dlaczego miałbyś marnować czas na tę grupę? Przecież łatwiej przesiedzieć wyrok w celi i wrócić do starego życia"). Sprowokowany pacjent sam musi wyartykułować powody, dla których nie chce wracać do więzienia.
- Radykalna Walidacja przymusu: Terapeuta w pełni uprawomocnia niechęć do bycia zmuszanym do terapii ("Gdybym był na twoim miejscu i kazano mi tu siedzieć, czułbym dokładnie taką samą wściekłość"). Zbudowanie sojuszu ponad instytucjonalnym przymusem jest warunkiem jakiejkolwiek realnej zmiany.
9. Zespoły konsultacyjne i ochrona personelu penitencjarnego przed wypaleniem i manipulacją
Praca z przestępcami manipulacyjnymi, agresywnymi i roszczeniowymi wywołuje potężne zjawisko tzw. rozszczepiania personelu (Staff Splitting) – pacjenci próbują dzielić pracowników na "dobrych terapeutów" i "złych strażników".
W DBT-Forensic cotygodniowy Zespół Konsultacyjny (Consultation Team) pełni funkcję tarczy ochronnej dla personelu. W spotkaniach zespołu uczestniczą nie tylko psycholodzy, lecz także oficerowie więzienni i pielęgniarki. Zespół zapobiega wypaleniu, demaskuje próby manipulacji i dba o to, by wszyscy pracownicy mówili jednym, spójnym głosem dialektycznym.
10. Bezpieczeństwo instytucjonalne, procedury korekcji i zasady sprawiedliwości naprawczej
W przypadku złamania zasad na oddziale (np. agresja słowna, uszkodzenie sprzętu) DBT-Forensic nie stosuje bezrefleksyjnych kar izolacyjnych, lecz procedury Korekcji i Nadkorekcji (Correction & Overcorrection) zaczerpnięte z behawioryzmu stosowanego.
Jeśli pacjent zniszczył krzesło lub pobrudził ścianę w złości, jego zadaniem w ramach przywracania równowagi jest nie tylko naprawienie zniszczonego przedmiotu, lecz także wykonanie dodatkowych prac porządkowych na rzecz całej społeczności oddziału oraz formalne przeprosiny poszkodowanych. Wdraża to zasady sprawiedliwości naprawczej (Restorative Justice) i uczy brania realnej odpowiedzialności za swoje czyny.
11. Przegląd dowodów empirycznych: badania CMHIP (McCann 2000), Shelton (2009) i Evershed
Baza dowodowa dla DBT w więziennictwie i psychiatrii sądowej obejmuje szereg rygorystycznych ewaluacji klinicznych:
- McCann, Ball, & Ivanoff (2000): Badanie ewaluacyjne w CMHIP w Colorado. Porównanie pacjentów objętych pełnym programem DBT z grupą otrzymującą leczenie standardowe wykazało wysoce istotną redukcję zachowań dysfunkcjonalnych, spadek wskaźników depresji i wrogości oraz znaczny wzrost konstruktywnych umiejętności radzenia sobie.
- Shelton et al. (2009): Wdrożenie treningu umiejętności DBT w stanowych zakładach karnych w Connecticut u osadzonych kobiet i mężczyzn (N = 63). Wykazano statystycznie istotną redukcję impulsywnej agresji, spadek psychopatologii ogólnej oraz drastyczny spadek raportów dyscyplinarnych.
- Bradley & Follingstad (2003): Badanie na grupie uwięzionych kobiet z historią ciężkiej traumy i PTSD wykazało, że trening DBT przyniósł znaczące złagodzenie objawów pourazowych, lęku i konfliktów interpersonalnych.
12. Skuteczność w redukcji incydentów agresji instytucjonalnej, izolacji penitencjarnej i zniszczeń
Najbardziej wymiernym wskaźnikiem sukcesu DBT-Forensic w badaniach ewaluacyjnych jest wpływ na poziom bezpieczeństwa wewnątrz placówek:
- Spadek raportów dyscyplinarnych: Odnotowuje się spadek liczby oficjalnych incydentów dyscyplinarnych (bójek, ataków na personel) o 40–60% w oddziałach realizujących program DBT.
- Redukcja stosowania cel izolacyjnych: Drastyczne ograniczenie konieczności zamykania osadzonych w izolatkach dyscyplinarnych na skutek wdrożenia procedur deeskalacji i protokołu TIP.
- Spadek samouszkodzeń w celach: Redukcja aktów połykania niebezpiecznych przedmiotów (tzw. "połyków"), nacinania żył i podpaleń cel, które stanowią tradycyjną plagę więziennictwa.
13. Wpływ DBT na recydywę kryminalną po opuszczeniu placówki penitencjarnej
Ostatecznym sprawdzianem wartości każdej interwencji resocjalizacyjnej jest wskaźnik recydywy przestępczej (Recidivism Rate) po powrocie sprawcy do społeczeństwa.
Długoterminowe badania katamnestyczne w USA i Wielkiej Brytanii wskazują, że sprawcy, którzy ukończyli pełny program DBT-Forensic i przeszli przez Crime Review Group, wykazują istotnie niższy odsetek powrotu do przestępstw z użyciem przemocy w okresie 2–5 lat po zwolnieniu w porównaniu ze sprawcami poddanymi standardowej resocjalizacji penitencjarnej. Umiejętności hamowania behawioralnego STOP oraz weryfikacji faktów działają jak tarcza chroniąca przed ponownym uwięzieniem.
14. Zróżnicowanie interwencji w Rampton Hospital: Standardowa DBT (podkontrola) a RO-DBT (nadkontrola)
W szpitalu o maksymalnym rygorze bezpieczeństwa Rampton Hospital w Wielkiej Brytanii (oddział The Peaks Unit) zespół badawczy przeprowadził unikalne różnicowanie populacji sprawców zabójstw i przestępstw seksualnych:
Zauważono, że podczas gdy część sprawców popełnia czyny pod wpływem niedostatecznej kontroli impulsów (Undercontrolled) i dla nich leczeniem z wyboru jest standardowa DBT-Forensic, to istnieje liczna grupa sprawców charakteryzujących się skrajną nadmierną kontrolą (Overcontrolled). Są to przestępcy skryci, chłodni emocjonalnie, perfekcyjni, planujący zbrodnie przez miesiące z zimną krwią. W tej populacji standardowa DBT zawodzi – leczeniem z wyboru staje się Terapia Radykalnie Otwarta (RO-DBT) Thomasa Lyncha, która rozbija maskę perfekcjonizmu i uczy autentycznej ekspresji społecznej.
15. Ograniczenia metodologiczne bazy badawczej i bariery środowiska więziennego
Oceniając dorobek DBT-Forensic, należy odnotować specyficzne trudności badawcze i systemowe:
- Trudności metodologiczne: Przeprowadzenie klasycznych badań RCT z podwójnym zaślepieniem w więzieniach napotyka na potężne bariery etyczne, prawne i bezpieczeństwa; większość publikacji opiera się na grupach porównawczych bez idealnej randomizacji.
- Kultura penitencjarna: Tradycyjna, represyjna kultura służby więziennej może traktować uprawomocnienie (walidację) i dialog dialektyczny jako "pobłażliwość wobec przestępców", co wymaga lat systematycznych szkoleń kadr mundurowych.
- Rotacja osadzonych: Nagłe transporty więźniów do innych jednostek penitencjarnych często przerywają proces terapeutyczny przed ukończeniem pełnego cyklu umiejętności.
16. Wskazówki implementacyjne dla terapeutów i protokół egzaminowania z umiejętności
Dla klinicystów rozpoczynających pracę w więzieniach i szpitalach sądowych fundamentalne jest przestrzeganie twardych zasad bezpieczeństwa osobistego i wierności modelowi:
- Nigdy nie obiecuj niczego, czego nie możesz spełnić: Nie obiecuj wcześniejszego zwolnienia ani pozytywnej opinii do sądu – pacjent musi wiedzieć, że opinia będzie odzwierciedlać wyłącznie obiektywne fakty behawioralne.
- Nie bój się konfrontacji z przemocą: Unikanie rozmowy o szczegółach przestępstwa ze strachu przed urazeniem pacjenta uniemożliwia jakąkolwiek analizę behawioralną.
- Egzaminuj w działaniu: Zanim wystawisz zaświadczenie o ukończeniu grupy, przeprowadź symulację odgrywania ról pod presją stresu (Role-Play Test).
17. Implementacja w polskim więziennictwie (Służba Więzienna) i oddziałach psychiatrii sądowej (KOZZD)
W Polsce elementy dialektycznej terapii behawioralnej są stopniowo adaptowane w oddziałach terapeutycznych Służby Więziennej (dla skazanych z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymi lub upośledzeniem umysłowym) oraz w Regionalnych Ośrodkach Psychiatrii Sądowej.
Szczególnym obszarem potencjalnego wdrożenia jest Krajowy Ośrodek Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym (KOZZD) w Gostyninie, gdzie przebywają sprawcy najcięższych przestępstw z zaburzeniami osobowości. Wdrożenie ustrukturyzowanych protokołów DBT-Forensic stwarza jedyną opartą na dowodach szansę na humanitarną pracę resocjalizacyjną i realną ocenę ryzyka ponownego popełnienia czynu zabronionego.
18. Kierunki rozwoju, programy readaptacyjne i zapobieganie nawrotom przestępczości
Współczesne kierunki rozwoju DBT-Forensic koncentrują się na budowaniu tzw. mostów readaptacyjnych (Through-the-Gate Programs). Kluczowym momentem krytycznym jest pierwsze 90 dni po wyjściu z więzienia na wolność.
Nowoczesne programy zapewniają płynne przejście osadzonego z grupy więziennej do środowiskowej grupy absolwentów DBT na wolności, łącząc coaching kryzysowy z pomocą w znalezieniu legalnego zatrudnienia (model ACES). Dzięki temu zamyka się błędne koło recydywy, a osoby, które niegdyś siały spustoszenie w społeczeństwie, zyskują realne narzędzia do prowadzenia godnego, bezpiecznego i praworządnego życia.
Podsumowanie merytoryczne profilu: DBT w Psychiatrii Sądowej i Więziennictwie (DBT-Forensic)
Status i ramy modelu: Wyspecjalizowana adaptacja penitencjarno-sądowa oparta na modelu CMHIP opracowanym przez Robina A. McCanna, Elizabeth M. Ball i Andre Ivanoff (2000, 2007). Konceptualizuje agresję i przestępczość jako niefunkcjonalne próby regulacji afektu u osób z BPD, antyspołecznością i psychopatią.
Synteza dowodów empirycznych (EBM): Badania ewaluacyjne (McCann et al. 2000, Shelton et al. 2009, Bradley & Follingstad 2003) udowodniły statystycznie istotną redukcję raportów dyscyplinarnych, agresji instytucjonalnej, niszczenia mienia oraz znaczący spadek wskaźników recydywy kryminalnej po zwolnieniu.
Pewność dowodowa według GRADE: Umiarkowana (wysoka spójność w badaniach kwazi-eksperymentalnych i pilotażach w systemach więziennych USA i Wielkiej Brytanii).
Wierność protokołowi i wymogi aplikacyjne: Grupa Analizy Przestępstw (Crime Review Group), egzaminy z odgrywania ról pod presją, procedury sprawiedliwości naprawczej (nadkorekcja) oraz zespoły konsultacyjne chroniące przed rozszczepianiem personelu.
Kontekst wdrożeniowy w Polsce: Protokół o kluczowym potencjale resocjalizacyjnym dla oddziałów terapeutycznych Służby Więziennej, Regionalnych Ośrodków Psychiatrii Sądowej oraz KOZZD w Gostyninie.
Hierarchia Celów i Redukcja Przemocy w Warunkach Więziennych (McCann et al., 2000)
Dostosowanie zasad DBT do specyfiki zakładów karnych i oddziałów psychiatrii sądowej o zaostrzonym rygorze.
Redukcja przemocy i samouszkodzeń
Eliminacja ataków na współwięźniów, personel oraz samookaleczeń manipulacyjnych.
Modyfikacja zachowań kolidujących z rygorem
Odmowy posiłków, niszczenie cel, prowokowanie strażników i odmowa leczenia.
Przygotowanie do resocjalizacji
Budowanie alternatywnych strategii przetrwania w więzieniu bez wchodzenia w struktury grypserskie.
Mechanizm psychologiczny
Specyfika: W warunkach więziennych zachowania agresywne są często utrwalane przez środowisko jako jedyny dowód siły.
Najczęściej zadawane pytania kliniczne (FAQ: 20 pytań o DBT-Forensic)
DBT w Warunkach Penitencjarnych i Sądowych (DBT-Corrections) to Obszar adaptacji środowiskowej w instytucjach totalnych (więziennictwo, psychiatria sądowa). Zbiór procedur wdrożeniowych i podręczników instytucjonalnych (McCann et al., 2000; Berzins & Trestman, 2004).
Adaptacja standardowej DBT do specyfiki zakładów karnych i oddziałów o wzmocnionym zabezpieczeniu medyczno-sądowym, z modyfikacją zasad poufności i coachingu.
Główna grupa docelowa: Osadzeni i pacjenci sądowi z BPD, antyspołecznym zaburzeniem osobowości (ASPD), wysokim poziomem agresji fizycznej, samouszkodzeniami i zachowaniami buntowniczymi.
Modyfikacje obejmują: Włączenie funkcjonariuszy Służby Więziennej / personelu pielęgniarskiego do zespołu interwencyjnego, modyfikacja diary cards, deeskalacja agresji jako cel priorytetowy.
Mechanizmy opierają się na połączeniu zasad behawioralnych, regulacji afektu i strategii dialektycznych zintegrowanych ze specyfiką trudności danej grupy klinicznej.
Publikacja bazowa: McCann, R. A., Ball, E. M., & Ivanoff, A. (2000). DBT with an inmate population. In Cognitive-Behavioral Treatment in Criminal Justice Settings. New York: Guilford Press.. Wyznaczyła ona paradygmat teoretyczny i manualizację interwencji.
Przegląd systematyczny Moulden, Mamak i Chaimowitz (2020, Criminal Behaviour and Mental Health, DOI: 10.1002/cbm.2158) obejmujący 17 badań w warunkach psychiatrii sądowej wykazał spadek incydentów agresji, redukcję samouszkodzeń oraz spadek liczby dni spędzonych w izolatkach. Wdrożenia Berzinsa i Trestmana (2004) w amerykańskich więzieniach stanowych potwierdziły wykonalność i spadek raportów dyscyplinarnych. Zgodnie z audytem metodologicznym bazę oparto wyłącznie na zweryfikowanym piśmiennictwie i przeglądach systematycznych w warunkach penitencjarnych (Moulden et al., 2020; Berzins & Trestman, 2004).
Dane empiryczne zebrano na próbie: Przegląd Moulden (2020): 17 publikacji; McCann (2000) Kohorty więzienne N = 50–120.
Pewność dowodowa: Niska pewność dowodowa w heterogenicznych próbach penitencjarnych.
Główne badanie dowodowe: Moulden, H. M., Mamak, M., & Chaimowitz, G. A. (2020). Dialectical behaviour therapy in forensic mental health: A systematic review. Criminal Behaviour and Mental Health, 30(4), 191–207. https://doi.org/10.1002/cbm.2158.
Dostosowano liczbę sesji, format spotkań oraz procedury coachingu, aby optymalnie odpowiedzieć na potrzeby specyficznego środowiska klinicznego.
Podstawowym wyzwaniem w więziennictwie jest zapobieganie polaryzacji personelu (splitting) na "złych klawiszy" i "dobrych terapeutów" poprzez stałe wspólne odprawy konsultacyjne.
Kwalifikacja wymaga potwierdzenia specyficznego profilu trudności, braku ostrych przeciwwskazań (psychoza, brak bezpieczeństwa) oraz gotowości do przestrzegania kontraktu.
Stosuje się precyzyjne plany bezpieczeństwa, procedury sensorycznego uziemiania, hierarchizację celów oraz monitoring czynników wyzwalających.
W zależności od profilu bliscy uczestniczą w modułach psychoedukacyjnych, grupach wsparcia lub pełnią funkcję trenerów wspierających generalizację umiejętności.
Wyróżnia się silnym osadzeniem w filozofii dialektycznej, manualizowaną strukturą umiejętności oraz podejściem do analizy behawioralnej.
W Polsce elementy DBT są pilotażowo adaptowane na wybranych oddziałach terapeutycznych dla skazanych z zaburzeniami osobowości oraz w Krajowym Ośrodku Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym (KOZZD).
Główne błędy to nadmierne upraszczanie procedur, pomijanie zespołu konsultacyjnego dla terapeutów oraz nieuzasadniony dryf od zasad manuala.
Wskaźniki ukończenia terapii są zadowalające i przewyższają standardowe metody leczenia, co wiąże się z elastycznym dopasowaniem technik do pacjentów.
Potrzebne są dalsze wieloośrodkowe replikacje RCT, badania mechanizmów neurobiologicznych oraz standaryzacja formatów cyfrowych.