Psychoanaliza i początki myślenia o wczesnych relacjach

Freud w modelu popędowym uważał relację z matką za wtórną. Zakładał, że dziecko wiąże się z matką dlatego, że zaspokaja ona jego popęd głodu w fazie oralnej (koncepcja popędu podpartego).

To określenie hipotezy, według której miłość i przywiązanie niemowlęcia są wyłącznie produktem ubocznym otrzymywania pokarmu i skojarzenia matki z redukcją fizjologicznego napięcia głodu.

Bowlby uznał, że obserwacje etologiczne (np. wdrukowanie u ptaków czy badania Harlowa na małpach) dowodzą, że dążenie do bliskości jest pierwotną, wrodzoną potrzebą biologiczną, niezależną od podawania pokarmu.

Anna Freud kładła nacisk na realne środowisko zewnętrzne, rolę rodziców i mechanizmy obronne ego, podczas gdy Melanie Klein skupiała się na wrodzonych fantazjach nieświadomych, popędzie śmierci i rozszczepieniu wczesnych obiektów.

Był to cykl burzliwych debat w latach 1941–1945 w Londynie pomiędzy zwolennikami Melanie Klein a zwolennikami Anny Freud, dotyczący natury wczesnego rozwoju psychicznego i techniki psychoanalizy dziecięcej.

Bowlby nie opowiedział się po żadnej ze stron i dołączył do Grupy Środka (Middle Group / Independent Group), zarzucając obu frakcjom ignorowanie obiektywnych badań nad realnymi wydarzeniami w rodzinie.

Była to wojenna placówka w Londynie dla dzieci ewakuowanych i osieroconych podczas nalotów Blitzu, gdzie badaczki stworzyły system „sztucznych rodzin” z przypisaną stałą opiekunką.

Wykazały, że rozłąka z matką była dla małych dzieci źródłem znacznie głębszej traumy niż sam huk bombardowań i zniszczenia wojenne, co potwierdziło kluczowe znaczenie ciągłości relacji.

Obiektem w teorii Klein była pierwotnie część ciała matki (np. pierś), rozszczepiana w psychice niemowlęcia na „dobrą pierś” (zaspokajającą) i „złą pierś” (prześladowczą) pod wpływem projekcji popędów.

To dwa fundamentalne etapy organizacji psychicznej niemowlęcia: pierwszy oparty na rozszczepieniu i lęku przed zniszczeniem, drugi – na zdolności do integrowania obiektu jako całości i przeżywania winy oraz troski.

Riviere, będąca ortodoksyjną kleinistką, zabraniała Bowlby’emu kontaktowania się z matką leczonego przez niego chłopca, twierdząc, że liczą się wyłącznie wewnętrzne fantazje dziecka, co Bowlby uważał za absurd kliniczny.

Winnicott wprowadził pojęcia „wystarczająco dobrej matki” (good-enough mother), „pierwotnego zatroszczenia macierzyńskiego”, „obiektu przejściowego” oraz słynną tezę: „Nie ma czegoś takiego jak niemowlę [samo w sobie, zawsze jest niemowlę z matką]”.

W teorii relacji z obiektem (Fairbairn, Guntrip, Klein) podstawową motywacją człowieka jest poszukiwanie kontaktu z drugą osobą (obiektem), a nie jedynie rozładowanie napięcia popędowego.

Wyrosła z psychoanalizy, lecz Bowlby zredefiniował jej pojęcia w oparciu o etologię, teorię systemów i biologię ewolucyjną, tworząc odrębną empiryczną dyscyplinę naukową.

Środowisko psychoanalityczne przyjęło je z dużym oporem i wrogością, oskarżając Bowlby’ego o behawioryzm, uproszczenie metapsychologii i zdradę psychoanalitycznych korzeni.

Przydzielenie małej grupie dzieci jednej konkretnej opiekunki, co natychmiast zmniejszało objawy regresji i apatii, potwierdzając potrzebę zindywidualizowanego przywiązania.

W książce „The Origins of Love and Hate” Suttie jako jeden z pierwszych skrytykował patriarchalny model Freuda i argumentował, że wrodzona potrzeba miłości macierzyńskiej jest pierwotna wobec seksualności.

Nie. W teorii przywiązania fundamentalnym lękiem rozwojowym jest lęk przed separacją i utratą dostępności figury przywiązania, a nie lęk kastracyjny.

Współczesna psychoanaliza (np. Mitchell, Fonagy, Target) w pełni zintegrowała teorię przywiązania, uznając ją za empiryczny fundament dynamiki relacji terapeutycznej i mentalizacji.

Uświadomienie, że fantazje i świat wewnętrzny dziecka nie rozwijają się w próżni, lecz są nieustannie kształtowane przez realną jakość i wrażliwość opieki ze strony środowiska.