Diagnoza zaburzeń osobowości: użyteczność kliniczna i stygmatyzacja
Badanie winietowe z udziałem 89 psychologów porównało informacje diagnostyczne DSM-5 i AMPD z opisem trudności bez diagnozy.
Karta badania
- Kto był badany
- 89 anglojęzycznych psychologów, psychologów klinicznych i osób odbywających podyplomowe szkolenie z psychologii klinicznej w Australii.
- Schemat badania
- Ilościowe badanie winietowe; trzy sposoby przedstawienia przypadku: opis bez diagnozy, DSM-5 i AMPD.
- N
- 89
- Porównanie
- Opis przypadku bez informacji diagnostycznej vs. informacja zgodna z DSM-5 vs. informacja zgodna z AMPD; cztery profile kliniczne.
- Główny wynik
- Postrzegana użyteczność kliniczna i oceny stygmatyzacji przez klinicystów.
- Główny rezultat
- Nie wykazano istotnej różnicy w użyteczności klinicznej między systemami; brak informacji diagnostycznej wiązał się z wyższymi ocenami stygmatyzacji (warunek kontrolny M = 2,22; DSM-5 M = 1,58; AMPD M = 1,63).
- Ograniczenie
- Niewielka, specyficzna próba i hipotetyczne winiety; możliwy wpływ postrzeganego ryzyka w przypadku zawierającym próbę samobójczą.
- Co wolno zrobić w praktyce
- Wyniki wspierają dalsze badania nad tym, jak sposób opisu trudności i przekazywania diagnozy wpływa na oceny klinicystów. Nie stanowią samodzielnej podstawy do wyboru konkretnego modelu diagnostycznego.
- Czego nie wolno wywnioskować
- Nie należy wnioskować, że diagnoza zawsze zmniejsza stygmatyzację, że DSM-5 i AMPD są równoważne we wszystkich zastosowaniach ani że oceny z winiet odzwierciedlają rzeczywiste decyzje i wyniki leczenia.
Tracy, Sharpe i Bach (2026) sprawdzili, jak klinicyści oceniają użyteczność kliniczną i stygmatyzację w zależności od sposobu przedstawienia trudności osobowościowych. W badaniu nie wykazano przewagi AMPD nad DSM-5 w postrzeganej użyteczności klinicznej. Brak informacji diagnostycznej wiązał się natomiast z wyższymi ocenami stygmatyzacji. Są to wyniki uzyskane na podstawie hipotetycznych winiet, a nie obserwacji rzeczywistych decyzji terapeutycznych.
Bibliografia cytowana w tym opracowaniu
- Tracy, M., Sharpe, L., & Bach, B. (2026). To diagnose or not to diagnose? Clinician perceptions of clinical utility and stigma in personality disorder diagnoses. Personality Disorders: Theory, Research, and Treatment. Advance online publication. https://doi.org/10.1037/per0000782
Publikacja analizowana w tym przeglądzie; stanowi źródło danych o metodzie, wynikach i ograniczeniach badania.
Co to znaczy dla pacjenta?
- To wynik jednego badania, w którym klinicyści oceniali hipotetyczne opisy przypadków, a nie bezpośrednio doświadczenia pacjentów.
- Wyniki nie przesądzają, jak każda osoba zareaguje na diagnozę ani jak każdy specjalista podejmie decyzję kliniczną.
- Nie jest to zalecenie dotyczące konkretnej osoby ani wyboru leczenia.
- Co zbadano?: Porównano oceny klinicystów dla opisów przypadków bez diagnozy, z informacją zgodną z DSM-5 oraz z informacją zgodną z AMPD. Źródło: src_tracy_2026, PDF s. 1–2 i 4–6.
- Kto wziął udział?: W badaniu uczestniczyło 89 anglojęzycznych psychologów, psychologów klinicznych i osób szkolących się w psychologii klinicznej w Australii. Źródło: src_tracy_2026, PDF s. 4.
- Jaki był główny wynik?: Nie wykazano istotnej różnicy w postrzeganej użyteczności klinicznej między systemem DSM-5 a AMPD. Brak informacji diagnostycznej wiązał się z wyższą stygmatyzacją w ocenach klinicystów. Źródło: src_tracy_2026, PDF s. 1–2 i 6–7.
- Czego nie można z tego wywnioskować?: Badanie nie dowodzi, że samo przekazanie diagnozy zawsze zmniejsza stygmatyzację ani że wyniki z winiet bezpośrednio przewidują rzeczywiste decyzje kliniczne. Źródło: src_tracy_2026, PDF s. 9–11.
Schemat badania
89 osób • 3 grupy • Nie podano czasu trwania udziału w badaniu.
89 Anglojęzyczni psychologowie kliniczni, psychologowie i osoby szkolące się podyplomowo w Australii. • Nie podano czasu trwania udziału w badaniu.
Przydział: Uczestnicy oceniali winiety w różnych wariantach informacji diagnostycznej. Cztery fikcyjne profile przedstawiono w wersjach bez diagnozy, z informacją zgodną z DSM-5 i z informacją zgodną z AMPD.
Liczebność poszczególnych grup lub elementów nie jest podana w rekordzie źródłowym, dlatego nie pokazujemy sztucznych wartości.
Pytanie badawcze
Autorzy porównali postrzeganą przez klinicystów użyteczność kliniczną diagnoz przedstawionych zgodnie z DSM-5 i alternatywnym modelem zaburzeń osobowości (AMPD), a także sprawdzili, czy sposób przedstawienia tych samych trudności wiąże się z różnicami w ocenach stygmatyzacji.
Metoda i uczestnicy
Badanie wykorzystało winiety opisujące cztery fikcyjne przypadki: zaburzenie osobowości borderline (BPD), obsesyjno-kompulsyjne zaburzenie osobowości (OCPD), schizotypowe zaburzenie osobowości (StPD) oraz depresję z cechami borderline, które nie spełniały pełnych kryteriów BPD. Każdy przypadek przygotowano w trzech wariantach: bez informacji diagnostycznej, z informacją zgodną z DSM-5 i z informacją zgodną z AMPD.
W próbie znalazło się 89 osób: 40 psychologów klinicznych, 26 psychologów i 23 osoby odbywające podyplomowe szkolenie z psychologii klinicznej. Uczestnicy oceniali użyteczność kliniczną, odpowiadali na pytania dotyczące rozpoznania i rekomendowanego leczenia oraz wypełniali miarę postaw stygmatyzujących.
Najważniejsze wyniki
Nie stwierdzono istotnego głównego efektu systemu diagnostycznego dla ocen użyteczności klinicznej: F(3, 240) = 0,80; p = 0,919; ηp² < 0,01. Wystąpił natomiast efekt rodzaju winiety: F(3, 250) = 4,10; p = 0,007; ηp² = 0,05. Diagnozę BPD oceniano jako bardziej użyteczną klinicznie niż winiety StPD i depresji z subklinicznymi cechami BPD.
Oceny stygmatyzacji były wyższe w warunku bez informacji diagnostycznej niż w warunkach DSM-5 i AMPD. Średnia dla warunku bez diagnozy wynosiła M = 2,22 (SD = 1,31), dla DSM-5 M = 1,58 (SD = 0,54), a dla AMPD M = 1,63 (SD = 0,63). Różnice dla porównań z warunkiem kontrolnym odpowiadały efektom średniej wielkości.
Szczególnie wysoką stygmatyzację odnotowano dla winiety depresji z subklinicznymi cechami BPD bez informacji diagnostycznej: M = 3,86 (SD = 1,30). Dla tej winiety z informacją DSM-5 średnia wynosiła M = 1,58 (SD = 0,44; d = 2,13), a z informacją AMPD M = 1,41 (SD = 0,45; d = 2,31).
Informacja diagnostyczna wiązała się z większą trafnością rozpoznania OCPD i StPD w porównaniu z warunkiem bez diagnozy. Nie stwierdzono istotnych różnic w trafności rozpoznania BPD ani depresji z subklinicznymi cechami BPD. Nie wykazano też istotnych różnic między warunkami w rekomendowaniu leczenia uznanego za oparte na dowodach.
Klinicyści deklarowali mniejszą gotowość do zaoferowania leczenia osobie z profilem StPD niż osobom z pozostałych winiet. Winietę depresji z subklinicznymi cechami BPD oceniano jako łatwiejszą do skierowania do innej placówki niż winiety zaburzeń osobowości.
Interpretacja i ograniczenia
Autorzy wskazują, że wyższe oceny stygmatyzacji w winiecie depresji z subklinicznymi cechami BPD mogły częściowo wynikać z postrzeganego ryzyka: opis przypadku obejmował próbę samobójczą, której nie uwzględniono w pozostałych winietach zaburzeń osobowości.
Wyniki należy interpretować ostrożnie ze względu na niewielką próbę, jej specyfikę geograficzną i zawodową oraz hipotetyczny charakter winiet. Autorzy zauważają również, że przedstawianie przypadków z pojedynczym rozpoznaniem nie odzwierciedla w pełni złożoności praktyki klinicznej.
Znaczenie dla praktyki i dalszych badań
Badanie uzasadnia dalsze sprawdzanie, jak sposób formułowania diagnozy wpływa na postawy klinicystów i decyzje dotyczące leczenia. Nie daje jednak podstaw do zalecania określonego modelu diagnozy dla każdego pacjenta ani do zakładania, że podanie diagnozy samo w sobie eliminuje stygmatyzację.