Domeny Cech Osobowości w ICD-11 (WHO CDDR 2024)
Dydaktyczna infografika przedstawiająca strukturę pięciu domen cech w ICD-11, ich bieguny adaptacyjne i maladaptacyjne oraz relację do Wielkiej Piątki (OCEAN) i modelu DSM-5 AMPD.
Jak odczytywać ten schemat
Domeny cech w ICD-11 nie stanowią odrębnych jednostek chorobowych, lecz reprezentują zdezadaptowane, skrajne krańce kontinuum normalnej osobowości. W przeciwieństwie do modelu FFM (Wielkiej Piątki), gdzie cechy mają status deskryptywny i bipolarny, domeny ICD-11 opisują unipolarne nasilenie dysfunkcji. Kluczową innowacją WHO jest wyodrębnienie Anankastyczności (perfekcjonizm i nadkontrola) oraz przeniesienie cech psychotycznych do spektrum schizofrenii.
Przebieg interwencji krok po kroku:
Przewlekła dysregulacja emocjonalna, podatność na lęk, wstyd, poczucie krzywdy i wściekłość.
Dystans interpersonalny (unikanie bliskości) oraz dystans afektywny (anhedonia, chłód emocjonalny).
Egocentryzm, roszczeniowość, instrumentalne traktowanie innych i brak empatycznej wrażliwości.
Impulsywność, działanie pod wpływem natychmiastowych bodźców, brak planowania i lekkomyślność.
Sztywny perfekcjonizm, rygoryzm normatywny, nadmierna kontrola afektu i zachowania.
Kluczowe symbole i znaczenie merytoryczne:
U jednego pacjenta można zaznaczyć dowolną liczbę domen cech, tworząc unikalny profil zamiast kilku diagnoz.
Klinicysta wskazuje domenę dominującą oraz domeny współwystępujące, co determinuje cele terapeutyczne.
W ICD-11 ekscentryczność i zniekształcenia myślenia nie należą do zaburzeń osobowości.
Rycina artystyczna w kanonie Mary Cassatt
Rycina w technice suchej igły i akwatinty Mary Cassatt: Kontinuum ludzkiego temperamentu i dyspozycji.