Co ten model pokazuje?
Model Prochaski i DiClemente to rewolucyjne spojrzenie na motywację. Zamiast dzielić ludzi na "zmotywowanych" i "niezmotywowanych", dzieli proces na konkretne stadia gotowości. To tłumaczy, dlaczego udzielanie rad osobie w prekontemplacji (która uważa, że nie ma problemu) jest bezcelowe i budzi opór.
Fazy krok po kroku:
- Prekontemplacja: "Nie mam problemu, to inni przesadzają". Brak zamiaru zmiany w dającej się przewidzieć przyszłości.
- Kontemplacja: Ambiwalencja. "Może faktycznie piję za dużo, ale to mi pomaga na stres". Osoba widzi problem, ale koszty zmiany wydają się wyższe niż zyski.
- Przygotowanie: Zapadła decyzja. "Zapiszę się do terapeuty, usunę alkohol z domu". Planowanie konkretnych kroków w najbliższym miesiącu.
- Działanie: Wdrażanie planu w życie. Najbardziej widoczna faza zmiany, wymagająca największego nakładu energii.
- Utrzymywanie: Praca nad zapobieganiem nawrotom. Nowe zachowanie powoli staje się nawykiem.
Rola nawrotu
Nawrót (powrót do starego zachowania) znajduje się w centrum koła lub jako jego element, ponieważ w wielu przypadkach (zwłaszcza przy uzależnieniach) jest normalną częścią procesu uczenia się, a nie jego końcem. Osoba, która doświadcza nawrotu, rzadko wraca do zera – zazwyczaj wraca do fazy kontemplacji, bogatsza o wiedzę, co poszło nie tak.