ACT · Wartości · Elastyczność

Model Hexaflex (Elastyczność Psychologiczna)

Złoty standard Terapii Akceptacji i Zaangażowania (ACT). Model pokazuje 6 rdzennych procesów, które wspólnie budują elastyczność psychologiczną – zdolność do pełnego i świadomego kontaktu z chwilą obecną, połączoną z dążeniem do wartościowych celów. To mapa psychoedukacyjna, nie diagnoza.

Model Elastyczności Psychologicznej (ACT)

Elastyczność uwagi
(Tu i Teraz)
Podążanie za wartościami
(Wewnątrzsterowność)
Elastyczność w zachowaniu
(Zaangażowane działanie)
Elastyczne przyjmowanie
perspektywy (Ja-Kontekst)
Elastyczność poznawcza
(Defuzja)
Elastyczność emocjonalna
(Akceptacja)
Elastyczność
psychologiczna

Co ten model pokazuje?

Model Hexaflex (sześciokąt ACT) pokazuje sześć fundamentalnych procesów psychologicznych, które wspierają dobrostan. Ich wspólnym mianownikiem – znajdującym się w samym sercu – jest Elastyczność Psychologiczna. Oznacza ona bycie "tu i teraz", otwartość na pełne spektrum doświadczeń (w tym tych bolesnych) oraz podejmowanie działań zgodnych z tym, co dla nas naprawdę ważne.

Każdy z 6 rogów hexaflexu stanowi antidotum na sztywność psychologiczną (np. fuzję poznawczą, unikanie doświadczenia czy utratę kontaktu z własnymi wartościami).

Jak czytać pętlę (sześciokąt)?

  • Górna oś (Obecność): Elastyczność uwagi to zakotwiczenie w "Tu i Teraz" (mindfulness) – obserwowanie bez oceny, zamiast uciekania w martwienie się (przyszłość) lub ruminacje (przeszłość).
  • Prawa oś (Działanie): Rozpoznanie własnych Wartości napędza Zaangażowane działanie. Robimy to, co dla nas ważne, nawet gdy towarzyszy temu lęk.
  • Lewa oś (Otwartość): Defuzja poznawcza (dystans do myśli) i Akceptacja (robienie miejsca dla uczuć) pozwalają nie walczyć z własnym umysłem i ciałem. Zamiast próbować "nie czuć", uczymy się "czuć".
  • Dolna oś (Ja jako Kontekst): Zdolność spojrzenia na siebie z perspektywy świadka. Nie jestem swoimi myślami, jestem niebem (przestrzenią), a myśli to tylko chmury.

Gdzie może pomóc ACT?

Terapia ACT (Akceptacji i Zaangażowania) jest skuteczna w wielu problemach: od lęku, przez depresję, po przewlekły ból fizyczny i emocjonalny. Jej celem nie jest "pozbycie się" nieprzyjemnych emocji (jak w wielu tradycyjnych modelach medycznych), ale nauka budowania bogatego, pełnego znaczenia życia pomimo obecności trudności.

Powiązane zasoby

Bibliografia

  • [1] Hayes, S. C., Luoma, J. B., Bond, F. W., Masuda, A., & Lillis, J. (2006). Acceptance and Commitment Therapy: Model, processes and outcomes. Behaviour Research and Therapy, 44(1), 1-25. DOI: 10.1016/j.brat.2005.06.006 PMID: 16300724