Model mentalny

Metafora dydaktyczna: System nawigacji i korygowania kursu jednostki

Funkcjonowanie procesów dynamicznych jako rejs statku — warunki na akwenie (sytuacja) są odczytywane przez przyrządy i mapy (schematy i interpretacja), załoga podejmuje decyzje manewrowe (regulacja i radzenie sobie), a skutki manewru pozwalają zaktualizować mapy i ocenę możliwości statku (sprzężenie zwrotne).

Co ta metafora tłumaczy?

  • Warunki nawigacyjne i pogoda na morzu: Kontekst sytuacyjny — bodźce środowiskowe, społeczne lub somatyczne wyzwalające procesy psychiczne.
  • Mapy nawigacyjne i interpretacja odczytów: Schematy poznawcze (Beck, Young) oraz ocena samoskuteczności (Bandura) filtrujące napływające informacje.
  • Przechył statku i sygnały ostrzegawcze: Pobudzenie afektywne i reakcje emocjonalne uruchamiane w odpowiedzi na zinterpretowane zdarzenie.
  • Manewr sterem i korekta żagli: Strategie regulacji emocji (np. przeformułowanie poznawcze u Grossa) lub mechanizmy obronne.
  • Aktualizacja map i dziennika pokładowego: Sprzężenie zwrotne — doświadczenie skutków działania zwrotnie modyfikujące oczekiwania i schematy.

Gdzie używa się jej w terapii?

  • Monografia kliniczna
  • Metafora koncepcyjna
  • Psychoterapia.no

Błędne interpretacje i kiedy to NIE pomaga

Ta metafora może być MNIEJ pomocna:

  • Metafora żeglugi i nawigacji jest wyłącznie modelem dydaktycznym. Procesy psychiczne nie działają mechanistycznie jak urządzenia pokładowe; podlegają wieloczynnikowym uwarunkowaniom afektywnym, relacyjnym i biologicznym.
  • Nie stosować jako dosłownej oceny zachowania pacjenta.
  • W stanie ostrej dysregulacji afektywnej pierwszeństwo mają techniki behawioralne TIPP/STOP, a nie analiza metafory.

Powiązane mechanizmy

  • Regulacja emocji
  • Psychoterapia borderline