Kryteria taksonomiczne, populacja docelowa i struktura
Typ interwencji: Adaptacja rozwojowa (pełny program) (Manualizowany protokół o ugruntowanej pozycji (Miller, Rathus, & Linehan, 2006)).
Populacja docelowa i wskazania: Młodzież w wieku 12–18 lat z wieloobjawową dysregulacją emocjonalną, myślami samobójczymi i niesamobójczymi samouszkodzeniami (NSSI).
Relacja do standardowej DBT i zakres adaptacji: Bezpośrednia adaptacja standardowej DBT: skrócona do 16–24 tygodni, obowiązkowy udział opiekunów w sesjach umiejętności (Multi-Family Group), dodanie modułu Walking the Middle Path. Wielorodzinny trening umiejętności (rodzice i nastolatkowie razem), moduł Środkowej Drogi (dialektyka rodzic-dziecko), uproszczenie języka kart diary card.
Kryteria wierności modelowej: Obowiązkowy udział przynajmniej jednego stałego opiekuna jest warunkiem wstępnym kwalifikacji; brak zaangażowania rodziny drastycznie obniża retencję.
Synteza dowodów empirycznych (EBM / GRADE) i ograniczenia
Poziom dojrzałości dowodowej: Wiele RCT / Metaanalizy. Ocena pewności: Umiarkowana pewność w redukcji samouszkodzeń (GRADE).
Wyniki badań z grupą kontrolną i metaanaliz: Metaanaliza Kothgassner et al. (2021) obejmująca badania kontrolowane wykazała istotną przewagę DBT-A nad grupami kontrolnymi w redukcji samouszkodzeń (Hedges g = −0,44; 95% CI: −0,81 do −0,07) oraz myśli samobójczych (g = −0,31; 95% CI: −0,52 do −0,09). Należy podkreślić rozróżnienie metodologiczne: rzekomo olbrzymi efekt dla ogólnych objawów BPD (g = −0,97) dotyczył wyłącznie badań jednoramiennych pre-post, podczas gdy w próbach kontrolowanych z randomizacją wielkości efektu są umiarkowane.
Wielkość próby i uwagi metodologiczne: Metaanaliza Kothgassner (2021): 18 badań, w tym RCT (np. Mehlum et al., 2014, N = 77; McCauley et al., 2018, N = 173; Goldstein et al., 2024, N = 100).
Polski kontekst kliniczny i wdrożeniowy
Wdrożenie kliniczne i piśmiennictwo w Polsce: W Polsce adaptacja DBT-A jest dynamicznie rozwijana i wdrażana m.in. w ośrodkach psychiatrii dzieci i młodzieży oraz w ramach programów szkoleniowych PTDBT. Podręcznik Millera i Rathus stanowi podstawę pracy klinicznej z młodzieżą samookaleczającą się.
Bibliografia
- 1. Rathus, J. H., Miller, A. L. (2002). Dialectical behavior therapy adapted for suicidal adolescents. Suicide and Life-Threatening Behavior, 32(2), 146–157.. Referencja w bibliografii doi:10.1521/suli.32.2.146.24399
- 2. Kothgassner, O. D., Robinson, K., Goreis, A., Ougrin, D., Plener, P. L. (2021). Efficacy of dialectical behavior therapy for adolescent self-harm and suicidal ideation: A systematic review and meta-analysis. Psychological Medicine, 51(7), 1057–1068.. Referencja w bibliografii doi:10.1017/S0033291721001355
- 3. Mehlum, L., Tørmoen, A. J., Ramberg, M., Haga, E., Diep, L. M., Laberg, S., Larsson, B., Stanley, B. H., Miller, A. L., Sund, A. M., Groholt, B. (2014). Dialectical behavior therapy for adolescents with repeated suicidal and self-harming behavior: A randomized trial. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 53(10), 1082–1091.. Rekord w bibliografii doi:10.1016/j.jaac.2014.07.003
- 4. McCauley, E., Berk, M. S., Asarnow, J. R., Adrian, M., Cohen, J., Korslund, K., Avina, C., Hughes, J., Harned, M., Gallop, R., Linehan, M. M. (2018). Efficacy of dialectical behavior therapy for adolescents at high risk for suicide: A randomized clinical trial. JAMA Psychiatry, 75(8), 777–785.. Referencja w bibliografii doi:10.1001/jamapsychiatry.2018.1109
- 5. Goldstein, T. R., Merranko, J., Hafeman, D., Axelson, D., Birmaher, B. (2024). Dialectical Behavior Therapy for Adolescents With Bipolar Spectrum Disorders: A Randomized Clinical Trial. JAMA Psychiatry, 81(5), 450–459.. Referencja w bibliografii doi:10.1001/jamapsychiatry.2023.5432