Trzy modele psychopatologii osobowości: ICD-11, DSM-5 AMPD oraz HiTOP
Porównanie trzech współczesnych modeli: oficjalnej klasyfikacji klinicznej WHO (ICD-11), alternatywnego modelu hybrydowego APA (DSM-5 AMPD) oraz rozwijanej empirycznej taksononii badawczej (HiTOP).
Trzy modele psychopatologii osobowości: ICD-11, DSM-5 AMPD oraz HiTOP
Porównanie trzech współczesnych modeli: oficjalnej klasyfikacji klinicznej WHO (ICD-11), alternatywnego modelu hybrydowego APA (DSM-5 AMPD) oraz rozwijanej empirycznej taksononii badawczej (HiTOP).
1. Klasyfikacja kliniczna ICD-11 (Nasilenie, Domeny cech, Wzorzec Borderline)
Oficjalny system diagnostyczny opieki zdrowotnej: ocena nasilenia zaburzenia osobowości (łagodne 6D10.0, umiarkowane 6D10.1, ciężkie 6D10.2) na bazie dysfunkcji Ja i relacji, uzupełniona o kwalifikatory 5 domen cech (6D11.0-6D11.4) oraz opcjonalny wzorzec borderline (6D11.5). Trudności osobowościowe (QE50.7) stanowią odrębny kod problemu pozbawionego progu zaburzenia.
2. Alternatywny model DSM-5 AMPD (Kryterium A i Kryterium B)
Model alternatywny w Sekcji III DSM-5 / DSM-5-TR: Kryterium A ocenia poziom funkcjonowania osobowości (LPFS: tożsamość, samokierowanie, empatia, bliskość; skala 0-4), a Kryterium B obejmuje profil 5 patologicznych domen cech rozpisanych na 25 faset. Funkcjonuje równolegle do klasycznych kategorii z Sekcji II.
3. Hierarchiczna taksonomia psychopatologii HiTOP (Model badawczy)
Ilościowy, wielopoziomowy model empiryczny w ciągłym rozwoju: organizuje objawy, cechy, subfynnety i zespoły w nadrzędne widma (m.in. internalizacyjne, eksternalizacyjne, zaburzeń myślenia). Służy badaniom etiologicznym i psychometrycznym; nie stanowi formalnej klasyfikacji refundacyjnej opieki zdrowotnej.
Mechanizm psychologiczny
Zastrzeżenie dydaktyczne: Schemat dydaktyczny — nie służy do samodzielnego diagnozowania ani automatycznego doboru leczenia. Każdy z systemów pełni odmienną rolę: ICD-11 stanowi prawno-kliniczną klasyfikację międzynarodową, AMPD bada potencjał integracji cech i funkcji w DSM, a HiTOP rozwija bezprogową mapę empiryczną na potrzeby badań naukowych.