Model CAPS: Poznawczo-afektywny system osobowości i sygnatury „jeśli… to…”
Dydaktyczny schemat ilustrujący interakcję cech sytuacji, kodowania poznawczego, aktywacji jednostek CAU oraz wyłaniania się stabilnych sygnatur behawioralnych.
Model CAPS: Poznawczo-afektywny system osobowości i sygnatury „jeśli… to…”
Dydaktyczny schemat ilustrujący interakcję cech sytuacji, kodowania poznawczego, aktywacji jednostek CAU oraz wyłaniania się stabilnych sygnatur behawioralnych.
1. Kontekst i bodźce sytuacyjne (klasa sytuacji)
Obiektywne cechy sytuacji fizycznej i interpersonalnej (np. krytyka merytoryczna w pracy vs dystans emocjonalny w relacji bliskiej).
2. Kodowanie i kategoryzacja psychologiczna
Subiektywna konstrukcja znaczenia: jak jednostka spostrzega sytuację (np. jako wyzwanie kompetencyjne, zagrożenie odrzuceniem czy neutralną informację).
3. Aktywacja powiązanej sieci jednostek CAU
Uruchomienie wzajemnie połączonych przekonań o sobie, oczekiwań co do wyniku, stanów afektywnych, celów życiowych oraz scenariuszy działania.
4. Behawioralna odpowiedź i regulacja
Konkretne zachowanie w danej sytuacji (np. asertywna dyskusja, wycofanie się z kontaktu, poszukiwanie zapewnień lub próba kompromisu).
5. Stabilna sygnatura behawioralna w czasie
Względnie stały profil zmienności między sytuacjami: jednostka zachowuje się odmiennie w różnych kontekstach, lecz jej profil reakcji w danej klasie sytuacji pozostaje rozpoznawalny i powtarzalny.
Mechanizm psychologiczny
Stabilność w zmienności: Model CAPS pokazuje, że zmienność zachowania między różnymi sytuacjami nie jest błędem pomiarowym ani brakiem osobowości. Stanowi ona wyraz spójnej organizacji systemu poznawczo-afektywnego, który reaguje na psychologiczne znaczenie kontekstu.