Rejestr Dowodów i Cytowań (Evidence & Citation Ledger) | Przegląd Redakcyjny

5 Wymiarów Oceny Dowodu Klinicznego

Zasada EBP: brak pojedynczego sztucznego wyniku punktowego

W medycynie i psychoterapii opartej na dowodach (EBP) ocena badania nie może być sprowadzona do jednej liczby od 0 do 100. Prawidłowa analiza wymaga rozdzielenia pięciu odrębnych pytań klinicznych:

Wymiar 1 Czy efekt zaobserwowano? Odpowiedź tak/nie na podstawie danych empirycznych w publikacji pierwotnej.

Wymiar 2 Jak duży był efekt? Wskaźniki d Cohena, Hedges' g, ryzyko względne (RR) lub różnica średnich.

Wymiar 3 Jak pewne jest oszacowanie? Ocena GRADE: wysoka, umiarkowana, niska, bardzo niska (ryzyko błędu, precyzja).

Wymiar 4 Czy ma znaczenie kliniczne? Przekroczenie progu minimalnej istotnej różnicy klinicznej (MCID).

Wymiar 5 Czy odnosi się do pacjenta? Bezpośredniość dowodu (Directness) i zgodność charakterystyki próby z pacjentem.

Rejestr Śledzalności Cytowań (Citation Ledger)

Sprawdź powiązanie każdego twierdzenia z dosłownym cytatem, lokalizacją w publikacji oraz poziomem audytu (0–5).

Wyników na stronie: 10

Twierdzenie (Claim)	Źródło i Identyfikator	Dosłowny cytat i Lokalizacja	5 Wymiarów & Poziom Audytu
EFT w obniżonym pożądaniu seksualnym kobiet: randomizowane badanie terapii par ID: C-1995-08404396-03 UNCERTAINTY LIMITATION Starsze badanie i mała próba; protokół i standardy metodologiczne różnią się od współczesnych RCT. Zobacz w Argument Map → Synteza →	Low Sexual Desire in Women: The Effects of Marital Therapy Journal of Sex & Marital Therapy Badanie pierwotne RCT DOI: 10.1080/00926239508404396 ↗ PMID: 7500368 ↗	„Starsze badanie i mała próba; protokół i standardy metodologiczne różnią się od współczesnych RCT.” Lokalizacja: Discussion/Limitations	Poziom 4: Zweryfikowana granica dowodu 1. Efekt zaobserwowany: Niejednoznaczny / brak rozstrzygnięcia 3. Pewność (GRADE): Niska do umiarkowanej RCT z małą próbą (N < 100); ryzyko nieprecyzyjności estymatora (imprecision) i małej mocy statystycznej. 4. Znaczenie kliniczne (MCID): Nieokreślony próg MCID (wymiar w trakcie standaryzacji redakcyjnej) 5. Zastosowanie (Directness): Wysoka w populacji ambulatoryjnej spełniającej kryteria włączenia
EFT w obniżonym pożądaniu seksualnym kobiet: randomizowane badanie terapii par ID: C-1995-08404396-04 INTERPRETATION TRACEABLE_INFERENCE Wynik należy interpretować w granicach konkretnej populacji, protokołu EFT, warunku porównawczego i czasu obserwacji, a nie jako uniwersalny efekt całej terapii skoncentrowanej na emocjach. Zobacz w Argument Map → Synteza →	Low Sexual Desire in Women: The Effects of Marital Therapy Journal of Sex & Marital Therapy Badanie pierwotne RCT DOI: 10.1080/00926239508404396 ↗ PMID: 7500368 ↗	Brak zarejestrowanego dosłownego cytatu Lokalizacja: PubMed, Abstract	Poziom 4: Zweryfikowana dedukcja 1. Efekt zaobserwowany: Wniosek interpretacyjny autorów 3. Pewność (GRADE): Niska do umiarkowanej RCT z małą próbą (N < 100); ryzyko nieprecyzyjności estymatora (imprecision) i małej mocy statystycznej. 4. Znaczenie kliniczne (MCID): Nieokreślony próg MCID (wymiar w trakcie standaryzacji redakcyjnej) 5. Zastosowanie (Directness): Wysoka w populacji ambulatoryjnej spełniającej kryteria włączenia
EFT w obniżonym pożądaniu seksualnym kobiet: randomizowane badanie terapii par ID: C-1995-08404396-05 INTERPRETATION TRACEABLE_INFERENCE W praktyce par szczególnie istotne jest obserwowanie bezpieczeństwa relacyjnego, dostępności emocjonalnej, responsywności partnera i wzorców interakcji, jeżeli są one bezpośrednio związane z celem i protokołem terapii. Zobacz w Argument Map → Synteza →	Low Sexual Desire in Women: The Effects of Marital Therapy Journal of Sex & Marital Therapy Badanie pierwotne RCT DOI: 10.1080/00926239508404396 ↗ PMID: 7500368 ↗	Brak zarejestrowanego dosłownego cytatu Lokalizacja: PubMed, Abstract	Poziom 4: Zweryfikowana dedukcja 1. Efekt zaobserwowany: Wniosek interpretacyjny autorów 2. Parametr efektu: Zaraportowano kierunek zmiany (jakościowy/procentowy opis w tekście) 3. Pewność (GRADE): Niska do umiarkowanej RCT z małą próbą (N < 100); ryzyko nieprecyzyjności estymatora (imprecision) i małej mocy statystycznej. 4. Znaczenie kliniczne (MCID): Nieokreślony próg MCID (wymiar w trakcie standaryzacji redakcyjnej) 5. Zastosowanie (Directness): Wysoka w populacji ambulatoryjnej spełniającej kryteria włączenia
Terapia dialektyczno-behawioralna w borderline: podstawy teoretyczne i empiryczne ID: C-1994-tb05820x-01 FACT DIRECT_SOURCE Artykuł przedstawia podstawy teoretyczne DBT i wcześniejsze wyniki badań kontrolowanych. W opisywanym badaniu procesowym techniki dialektyczne równoważące akceptację i zmianę były skuteczniejsze niż strategie czysto zmieniające lub czysto akceptujące w redukcji zachowań samobójczych. Zobacz w Argument Map → Synteza →	Dialectical behavior therapy for borderline personality disorder: theoretical and empirical foundations Acta Psychiatrica Scandinavica Inne źródło Inne / nieokreślone DOI: 10.1111/j.1600-0447.1994.tb05820.x ↗	Brak zarejestrowanego dosłownego cytatu Lokalizacja: nie podano sekcji	Poziom 2: Lokalizacja sekcji 1. Efekt zaobserwowany: Zaobserwowano w badaniu 2. Parametr efektu: Zaraportowano kierunek zmiany (jakościowy/procentowy opis w tekście) 3. Pewność (GRADE): Niska lub bardzo niska Projekt obserwacyjny / naturalistyczny lub opis serii przypadków; ryzyko zakłóceń (confounding) i błędu selekcji. 4. Znaczenie kliniczne (MCID): Nieokreślony próg MCID (wymiar w trakcie standaryzacji redakcyjnej) 5. Zastosowanie (Directness): Wysoka w populacji ambulatoryjnej spełniającej kryteria włączenia
Terapia dialektyczno-behawioralna w borderline: podstawy teoretyczne i empiryczne ID: C-1994-tb05820x-02 FACT DIRECT_SOURCE Projekt badania: theoretical/empirical foundation. Zakres: źródło fundamentu modelu: radykalna akceptacja jest częścią dialektyki akceptacja–zmiana.. Zobacz w Argument Map → Synteza →	Dialectical behavior therapy for borderline personality disorder: theoretical and empirical foundations Acta Psychiatrica Scandinavica Inne źródło Inne / nieokreślone DOI: 10.1111/j.1600-0447.1994.tb05820.x ↗	Brak zarejestrowanego dosłownego cytatu Lokalizacja: nie podano sekcji	Poziom 2: Lokalizacja sekcji 1. Efekt zaobserwowany: Zaobserwowano w badaniu 3. Pewność (GRADE): Niska lub bardzo niska Projekt obserwacyjny / naturalistyczny lub opis serii przypadków; ryzyko zakłóceń (confounding) i błędu selekcji. 4. Znaczenie kliniczne (MCID): Nieokreślony próg MCID (wymiar w trakcie standaryzacji redakcyjnej) 5. Zastosowanie (Directness): Wysoka w populacji ambulatoryjnej spełniającej kryteria włączenia
Terapia dialektyczno-behawioralna w borderline: podstawy teoretyczne i empiryczne ID: C-1994-tb05820x-03 LIMITATION TRACEABLE_INFERENCE Zakres względem radykalnej akceptacji: BEZPOŚREDNIA KOMPONENTOWA — model akceptacja–zmiana. Zobacz w Argument Map → Synteza →	Dialectical behavior therapy for borderline personality disorder: theoretical and empirical foundations Acta Psychiatrica Scandinavica Inne źródło Inne / nieokreślone DOI: 10.1111/j.1600-0447.1994.tb05820.x ↗	Brak zarejestrowanego dosłownego cytatu Lokalizacja: nie podano sekcji	Poziom 3: Granica metodyczna 1. Efekt zaobserwowany: Wymaga weryfikacji pierwotnej 3. Pewność (GRADE): Niska lub bardzo niska Projekt obserwacyjny / naturalistyczny lub opis serii przypadków; ryzyko zakłóceń (confounding) i błędu selekcji. 4. Znaczenie kliniczne (MCID): Nieokreślony próg MCID (wymiar w trakcie standaryzacji redakcyjnej) 5. Zastosowanie (Directness): Wysoka w populacji ambulatoryjnej spełniającej kryteria włączenia
Terapia dialektyczno-behawioralna w borderline: podstawy teoretyczne i empiryczne ID: C-1994-tb05820x-04 PRACTICE_BOUNDARY TRACEABLE_INFERENCE Nie ekstrapoluj dowodu z akceptacji, ACT, DBT-PTSD lub całej DBT na izolowaną skuteczność Radical Acceptance bezpośrednio, jeżeli badanie tego nie testowało. Zobacz w Argument Map → Synteza →	Dialectical behavior therapy for borderline personality disorder: theoretical and empirical foundations Acta Psychiatrica Scandinavica Inne źródło Inne / nieokreślone DOI: 10.1111/j.1600-0447.1994.tb05820.x ↗	Brak zarejestrowanego dosłownego cytatu Lokalizacja: nie podano sekcji	Poziom 3: Granica metodyczna 1. Efekt zaobserwowany: Wymaga weryfikacji pierwotnej 3. Pewność (GRADE): Niska lub bardzo niska Projekt obserwacyjny / naturalistyczny lub opis serii przypadków; ryzyko zakłóceń (confounding) i błędu selekcji. 4. Znaczenie kliniczne (MCID): Nieokreślony próg MCID (wymiar w trakcie standaryzacji redakcyjnej) 5. Zastosowanie (Directness): Wysoka w populacji ambulatoryjnej spełniającej kryteria włączenia
Recovery from mental illness: The guiding vision of the mental health service system in the 1990s ID: C-1993-h0095655-04 PRACTICE_BOUNDARY TRACEABLE_INFERENCE Wynik nie może być przedstawiany jako efekt odrębnej interwencji „Life Worth Living”, jeżeli badanie dotyczyło szerszego DBT, jakości życia, recovery, meaning, hope, relationships lub well-being. Zobacz w Argument Map → Synteza →	Recovery from mental illness: The guiding vision of the mental health service system in the 1990s Psychosocial Rehabilitation Journal Badanie pierwotne Inne / nieokreślone DOI: 10.1037/h0095655 ↗	Brak zarejestrowanego dosłownego cytatu Lokalizacja: nie podano sekcji	Poziom 3: Granica metodyczna 1. Efekt zaobserwowany: Wymaga weryfikacji pierwotnej 3. Pewność (GRADE): Niska lub bardzo niska Projekt obserwacyjny / naturalistyczny lub opis serii przypadków; ryzyko zakłóceń (confounding) i błędu selekcji. 4. Znaczenie kliniczne (MCID): Nieokreślony próg MCID (wymiar w trakcie standaryzacji redakcyjnej) 5. Zastosowanie (Directness): Wysoka w populacji ambulatoryjnej spełniającej kryteria włączenia
Effects of assertion training on depression ID: C-1980-20360226-01 FACT DIRECT_SOURCE_COMPONENT_EVIDENCE Grupa eksperymentalna stała się bardziej asertywna i zwiększyła aktywność; część efektów utrzymywała się po zakończeniu treningu. Zobacz w Argument Map → Synteza →	Effects of assertion training on depression Journal of Clinical Psychology Badanie pierwotne RCT DOI: 10.1002/jclp.6120360226 ↗	„Grupa eksperymentalna stała się bardziej asertywna i zwiększyła aktywność; część efektów utrzymywała się po zakończeniu treningu.” Lokalizacja: Abstract / publisher metadata reviewed	Poziom 4: Identyfikator zweryfikowany 1. Efekt zaobserwowany: Zaobserwowano w badaniu 3. Pewność (GRADE): Niska do umiarkowanej RCT z małą próbą (N < 100); ryzyko nieprecyzyjności estymatora (imprecision) i małej mocy statystycznej. 4. Znaczenie kliniczne (MCID): Nieokreślony próg MCID (wymiar w trakcie standaryzacji redakcyjnej) 5. Zastosowanie (Directness): Wysoka w populacji ambulatoryjnej spełniającej kryteria włączenia
Assertion training: Effectiveness in the treatment of depression ID: C-1980-20360224-01 FACT DIRECT_SOURCE_COMPONENT_EVIDENCE Trening asertywności był skuteczniejszy niż tradycyjna psychoterapia grupowa w zwiększaniu samooceny asertywności i redukcji depresji w krótkim okresie. Zobacz w Argument Map → Synteza →	Assertion training: Effectiveness in the treatment of depression Journal of Clinical Psychology Badanie pierwotne Inne / nieokreślone DOI: 10.1002/jclp.6120360224 ↗	„Trening asertywności był skuteczniejszy niż tradycyjna psychoterapia grupowa w zwiększaniu samooceny asertywności i redukcji depresji w krótkim okresie.” Lokalizacja: Abstract / publisher metadata reviewed	Poziom 4: Identyfikator zweryfikowany 1. Efekt zaobserwowany: Zaobserwowano w badaniu 2. Parametr efektu: Zaraportowano kierunek zmiany (jakościowy/procentowy opis w tekście) 3. Pewność (GRADE): Niska lub bardzo niska Projekt obserwacyjny / naturalistyczny lub opis serii przypadków; ryzyko zakłóceń (confounding) i błędu selekcji. 4. Znaczenie kliniczne (MCID): Nieokreślony próg MCID (wymiar w trakcie standaryzacji redakcyjnej) 5. Zastosowanie (Directness): Wysoka w populacji ambulatoryjnej spełniającej kryteria włączenia

Czego nie wiemy? Granice wiedzy i niepewności badawcze

Rzetelna psychoterapia oparta na dowodach wymaga jawnego wskazywania tego, czego opublikowane badania nie rozstrzygają. W obecnym stanie wiedzy w module /przeglad/:

1. Trwałość odległa efektów (>24 mies.)

Większość badań randomizowanych mierzy punkty końcowe bezpośrednio po zakończeniu leczenia lub do 6–12 miesięcy. Brakuje rygorystycznych danych o odsetku nawrotów w horyzoncie wieloletnim.

2. Zależność od formatu i zaangażowania

Wyniki badań w wyspecjalizowanych ośrodkach uniwersyteckich z wysoką wiernością protokołowi (fidelity) nie zawsze przekładają się wprost na codzienną praktykę ambulatoryjną z pacjentami o wysokiej komorbidowości.

3. Działania niepożądane i pogorszenie

Działania niepożądane (adverse events) oraz wskaźniki przedwczesnego drop-outu są w wielu badaniach raportowane niesystematycznie w porównaniu do objawów pierwszorzędowych.

Chcesz zbadać luki badawcze w populacjach i metodach? Otwórz Moduł Luk Badawczych (Knowledge Gaps) →