# Diagnoza zaburzeń osobowości: użyteczność kliniczna i stygmatyzacja

> Badanie winietowe z udziałem 89 psychologów porównało informacje diagnostyczne DSM-5 i AMPD z opisem trudności bez diagnozy.

Tracy, Sharpe i Bach (2026) sprawdzili, jak klinicyści oceniają użyteczność kliniczną i stygmatyzację w zależności od sposobu przedstawienia trudności osobowościowych. W badaniu nie wykazano przewagi AMPD nad DSM-5 w postrzeganej użyteczności klinicznej. Brak informacji diagnostycznej wiązał się natomiast z wyższymi ocenami stygmatyzacji. Są to wyniki uzyskane na podstawie hipotetycznych winiet, a nie obserwacji rzeczywistych decyzji terapeutycznych.

## Mapa badania

- N: 89
- Populacja / kontekst: Anglojęzyczni psychologowie kliniczni, psychologowie i osoby szkolące się podyplomowo w Australii.
- Czas: Nie podano czasu trwania udziału w badaniu.
- Przydział: Uczestnicy oceniali winiety w różnych wariantach informacji diagnostycznej. Cztery fikcyjne profile przedstawiono w wersjach bez diagnozy, z informacją zgodną z DSM-5 i z informacją zgodną z AMPD.
- Element: Bez diagnozy — Opis trudności bez informacji diagnostycznej.
- Element: DSM-5 — Opis z informacją diagnostyczną zgodną z DSM-5.
- Element: AMPD — Opis z informacją diagnostyczną zgodną z AMPD.
- Użyteczność: Nie wykazano istotnej różnicy między systemami diagnostycznymi w ocenie użyteczności klinicznej.
- Stygmatyzacja: Warunek bez informacji diagnostycznej wiązał się z wyższymi ocenami stygmatyzacji.
- Ograniczenie: Badanie wykorzystało hipotetyczne winiety; nie mierzyło bezpośrednio rzeczywistych decyzji klinicznych ani wyników leczenia.
- Zastrzeżenie: Schemat przedstawia warianty prezentacji fikcyjnych przypadków, a nie trzy niezależne grupy uczestników.

## Karta badania

- **Kto był badany:** 89 anglojęzycznych psychologów, psychologów klinicznych i osób odbywających podyplomowe szkolenie z psychologii klinicznej w Australii.
- **Schemat badania:** Ilościowe badanie winietowe; trzy sposoby przedstawienia przypadku: opis bez diagnozy, DSM-5 i AMPD.
- **N:** 89
- **Porównanie:** Opis przypadku bez informacji diagnostycznej vs. informacja zgodna z DSM-5 vs. informacja zgodna z AMPD; cztery profile kliniczne.
- **Główny wynik:** Postrzegana użyteczność kliniczna i oceny stygmatyzacji przez klinicystów.
- **Główny rezultat:** Nie wykazano istotnej różnicy w użyteczności klinicznej między systemami; brak informacji diagnostycznej wiązał się z wyższymi ocenami stygmatyzacji (warunek kontrolny M = 2,22; DSM-5 M = 1,58; AMPD M = 1,63).
- **Ograniczenie:** Niewielka, specyficzna próba i hipotetyczne winiety; możliwy wpływ postrzeganego ryzyka w przypadku zawierającym próbę samobójczą.
- **Co wolno zrobić w praktyce:** Wyniki wspierają dalsze badania nad tym, jak sposób opisu trudności i przekazywania diagnozy wpływa na oceny klinicystów. Nie stanowią samodzielnej podstawy do wyboru konkretnego modelu diagnostycznego.

## Dla pacjenta

- To wynik jednego badania, w którym klinicyści oceniali hipotetyczne opisy przypadków, a nie bezpośrednio doświadczenia pacjentów.
- Wyniki nie przesądzają, jak każda osoba zareaguje na diagnozę ani jak każdy specjalista podejmie decyzję kliniczną.
- Nie jest to zalecenie dotyczące konkretnej osoby ani wyboru leczenia.

## Pytanie badawcze

**FACT** [C001]
Autorzy porównali postrzeganą przez klinicystów użyteczność kliniczną diagnoz przedstawionych zgodnie z DSM-5 i alternatywnym modelem zaburzeń osobowości (AMPD), a także sprawdzili, czy sposób przedstawienia tych samych trudności wiąże się z różnicami w ocenach stygmatyzacji.

## Metoda i uczestnicy

**FACT** [C002]
Badanie wykorzystało winiety opisujące cztery fikcyjne przypadki: zaburzenie osobowości borderline (BPD), obsesyjno-kompulsyjne zaburzenie osobowości (OCPD), schizotypowe zaburzenie osobowości (StPD) oraz depresję z cechami borderline, które nie spełniały pełnych kryteriów BPD. Każdy przypadek przygotowano w trzech wariantach: bez informacji diagnostycznej, z informacją zgodną z DSM-5 i z informacją zgodną z AMPD.

**FACT** [C003]
W próbie znalazło się 89 osób: 40 psychologów klinicznych, 26 psychologów i 23 osoby odbywające podyplomowe szkolenie z psychologii klinicznej. Uczestnicy oceniali użyteczność kliniczną, odpowiadali na pytania dotyczące rozpoznania i rekomendowanego leczenia oraz wypełniali miarę postaw stygmatyzujących.

## Najważniejsze wyniki

**RESULT** [C004]
Nie stwierdzono istotnego głównego efektu systemu diagnostycznego dla ocen użyteczności klinicznej: F(3, 240) = 0,80; p = 0,919; ηp² < 0,01. Wystąpił natomiast efekt rodzaju winiety: F(3, 250) = 4,10; p = 0,007; ηp² = 0,05. Diagnozę BPD oceniano jako bardziej użyteczną klinicznie niż winiety StPD i depresji z subklinicznymi cechami BPD.

**RESULT** [C005]
Oceny stygmatyzacji były wyższe w warunku bez informacji diagnostycznej niż w warunkach DSM-5 i AMPD. Średnia dla warunku bez diagnozy wynosiła M = 2,22 (SD = 1,31), dla DSM-5 M = 1,58 (SD = 0,54), a dla AMPD M = 1,63 (SD = 0,63). Różnice dla porównań z warunkiem kontrolnym odpowiadały efektom średniej wielkości.

**RESULT** [C006]
Szczególnie wysoką stygmatyzację odnotowano dla winiety depresji z subklinicznymi cechami BPD bez informacji diagnostycznej: M = 3,86 (SD = 1,30). Dla tej winiety z informacją DSM-5 średnia wynosiła M = 1,58 (SD = 0,44; d = 2,13), a z informacją AMPD M = 1,41 (SD = 0,45; d = 2,31).

**RESULT** [C007]
Informacja diagnostyczna wiązała się z większą trafnością rozpoznania OCPD i StPD w porównaniu z warunkiem bez diagnozy. Nie stwierdzono istotnych różnic w trafności rozpoznania BPD ani depresji z subklinicznymi cechami BPD. Nie wykazano też istotnych różnic między warunkami w rekomendowaniu leczenia uznanego za oparte na dowodach.

**RESULT** [C008]
Klinicyści deklarowali mniejszą gotowość do zaoferowania leczenia osobie z profilem StPD niż osobom z pozostałych winiet. Winietę depresji z subklinicznymi cechami BPD oceniano jako łatwiejszą do skierowania do innej placówki niż winiety zaburzeń osobowości.

## Interpretacja i ograniczenia

**INTERPRETATION** [C009]
Autorzy wskazują, że wyższe oceny stygmatyzacji w winiecie depresji z subklinicznymi cechami BPD mogły częściowo wynikać z postrzeganego ryzyka: opis przypadku obejmował próbę samobójczą, której nie uwzględniono w pozostałych winietach zaburzeń osobowości.

**LIMITATION** [C010]
Wyniki należy interpretować ostrożnie ze względu na niewielką próbę, jej specyfikę geograficzną i zawodową oraz hipotetyczny charakter winiet. Autorzy zauważają również, że przedstawianie przypadków z pojedynczym rozpoznaniem nie odzwierciedla w pełni złożoności praktyki klinicznej.

## Znaczenie dla praktyki i dalszych badań

**LIMITATION** [C011]
Badanie uzasadnia dalsze sprawdzanie, jak sposób formułowania diagnozy wpływa na postawy klinicystów i decyzje dotyczące leczenia. Nie daje jednak podstaw do zalecania określonego modelu diagnozy dla każdego pacjenta ani do zakładania, że podanie diagnozy samo w sobie eliminuje stygmatyzację.

## Czego nie wolno wywnioskować

Nie należy wnioskować, że diagnoza zawsze zmniejsza stygmatyzację, że DSM-5 i AMPD są równoważne we wszystkich zastosowaniach ani że oceny z winiet odzwierciedlają rzeczywiste decyzje i wyniki leczenia.

## Źródła identyfikacyjne

- DOI: https://doi.org/10.1037/per0000782

Źródło tego widoku: https://www.psychoterapia.no/przeglad/diagnoza-zaburzen-osobowosci-uzytecznosc-i-stygmatyzacja.